Pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước

Toàn cảnh Diễn đàn.

Diễn đàn Luật học Mùa Thu là Diễn đàn học thuật được Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội sáng lập và định kỳ tổ chức từ năm 2021. Trải qua 04 mùa thành công liên tiếp (2021 - 2024) với 24 hội thảo chuyên đề được tổ chức, 06 cuốn kỷ yếu học thuật được xuất bản và sự tham gia của hơn 4.000 đại biểu trong và ngoài nước, Diễn đàn Luật học Mùa Thu đánh dấu sự thành công và sức hút riêng trong giới học thuật. Năm 2025, Diễn đàn Luật học Mùa Thu được tổ chức với chủ đề “Pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước” nhằm 05 mục tiêu gồm: (i) Thảo luận những vấn đề mới nhất của luật học và nghề luật Việt Nam và thế giới trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo bùng nổ cũng như trước yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới; (ii) Thảo luận về những vấn đề thời sự, những yêu cầu mới, thách thức mới, cơ hội mới và xu hướng phát triển mới trong quản trị quốc gia ở Việt Nam trước yêu cầu của kỷ nguyên vươn mình phát triển thịnh vượng của dân tộc; (iii) Thảo luận về định hướng hoàn thiện khung pháp lý góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Trung ương đã đề ra; (iv) Tham khảo kinh nghiệm của các chuyên gia quốc tế uy tín, từ đó hoàn thiện thể chế, mô hình quản trị quốc gia ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển mới; (v) Từng bước quốc tế hóa, đưa Diễn đàn trở thành Diễn đàn khoa học uy tín hàng đầu khu vực về luật học.

PGS.TS. Trịnh Tiến Việt, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu khai mạc Diễn đàn.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, PGS.TS. Trịnh Tiến Việt, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, trong không khí sôi nổi và trang nghiêm khi cả nước chào mừng kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, với tinh thần trách nhiệm cao trong việc thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị về “đột phá của đột phá” được đề ra tại Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tổ chức Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Năm với chủ đề bao trùm là “Pháp luật trong bối cảnh phát triển mới của đất nước” với 03 hội thảo chuyên sâu, trong đó có 02 hội thảo quốc tế là: “Lập luận pháp lý trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo”; “Quản trị quốc gia trong kỷ nguyên mới” và 01 hội thảo khoa học quốc gia: “Khung pháp lý thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam”. Đây là những vấn đề đang nhận được sự quan tâm chung của cả nước và cần đặt ra để thảo luận nhằm đưa ra các tư vấn chính sách, gợi ý về khoa học, góp phần hoàn thiện mô hình, thể chế cho sự phát triển của đất nước trong bối cảnh kỷ nguyên mới.

GS.TS. Võ Khánh Vinh, Nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trao đổi tại Diễn đàn.

AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế được con người trong việc duy trì nguyên tắc pháp quyền và bảo vệ nhân quyền

Tại Hội thảo chuyên đề số 1 về “Lập luận pháp lý trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo”, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận một số nội dung như: Những vấn đề chung về lập luận pháp lý trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo; các công cụ trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu và soạn thảo văn bản pháp lý; tác động của trí tuệ nhân tạo đối với lập luận pháp lý của thẩm phán trong giải thích và áp dụng pháp luật; tác động của trí tuệ nhân tạo đối với lập luận pháp lý của luật sư… Theo đó, một số đại biểu cho biết, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn phát triển nhanh chóng đã dẫn đến sự xuất hiện của đoán định tư pháp dựa trên AI. Công nghệ này đã và đang định hình lại cách thức cũng như quá trình ra quyết định liên quan đến pháp lý. Tại Việt Nam, mặc dù các công nghệ vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển, nhưng các cuộc thảo luận về khả năng triển khai các công cụ này trên thực tế đang ngày càng được các học giả và chuyên gia công nghệ pháp lý quan tâm. Trước bối cảnh này, cần xác định chính xác vị trí của con người và AI thông qua việc tạo lập bản đồ tư duy về lập luận pháp lý, trong đó phân định rõ ràng những hợp phần do AI thực hiện và những hợp phần do con người thực hiện.

Ngoài ra, một số đại biểu khác cho rằng, việc ứng dụng AI vào các hoạt động tư pháp mang lại nhiều triển vọng tích cực, đặc biệt là trong việc nâng cao tính khách quan và hiệu quả của quá trình tố tụng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích rõ rệt, việc tích hợp AI vào hoạt động tư pháp cũng tiềm ẩn không ít rủi ro và thách thức, từ nguy cơ thiên lệch trong thuật toán đến vấn đề minh bạch và trách nhiệm pháp lý. Chính vì vậy, luôn luôn phải có sự kiểm soát của con người. Mặt khác, đối với một số hoạt động của quá trình tố tụng như đưa ra phán quyết, quyết định về tư pháp, hình sự, dân sự, hành chính hay việc chịu trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm đạo đức, trách nhiệm chính trị là những việc mà AI không thể thay thế con người thực hiện.

Tháo gỡ mọi “rào cản” để thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển trong thời đại mới

Trong khuôn khổ Diễn đàn, tại Hội thảo chuyên đề số 2 về “Khung pháp lý thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của Việt Nam”, các đại biểu đã tập trung trao đổi một số nội dung về cải cách pháp luật đất đai, pháp luật về chống hạn chế cạnh tranh trong nền kinh tế số và pháp luật về phá sản; hoàn thiện pháp luật về biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, pháp luật về trọng tài thương mại; điều chỉnh hoạt động của hệ thống trí tuệ nhân tạo, nhận diện rào cản phát triển kinh tế tư nhân từ thực trạng pháp luật lao động và an sinh xã hội trong lao động,… từ đó đưa ra các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam.

PGS.TS. Nguyễn Quang Tuyến, Phó Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Luật Hà Nội trao đổi tại Diễn đàn.

Chia sẻ tại Hội thảo, có đại biểu rằng, để bảo đảm cho kinh tế tư nhân phát triển, cần phải tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai, cụ thể: Các doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay đang gặp phải một số khó khăn, vướng mắc trong việc tiếp cận đất đai tại thị trường sơ cấp khi được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, do đó, đại biểu đề xuất bổ sung quy định tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo 02 hướng: (i) Bổ sung quy định trong các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đất đai năm 2024 về việc miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho hộ gia đình, doanh nghiệp nhỏ và vừa khi được Nhà nước giao đất, cho thuê đất để đầu tư, sản xuất - kinh doanh; miễn, giảm tiền thuê đất trong các cụm công nghiệp để đầu tư, sản xuất - kinh doanh; (ii) Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê lại đất trong khu công nghiệp cần được miễn, giảm tiền thuê đất do năng lực tài chính của các doanh nghiệp này hạn chế hơn so với tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế nhà nước.

Bên cạnh đó, một số đại biểu cho biết, pháp luật về phá sản là một bộ phận quan trọng của khung pháp luật nhằm vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và có khả năng tác động, ảnh hưởng không nhỏ tới môi trường đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam. Vì vậy, theo đại biểu, để nâng cao hiệu quả thực thi, cải thiện chất lượng môi trường kinh doanh, thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển, cần sửa đổi Luật Phá sản năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) bảo đảm 05 yêu cầu sau: (i) Thúc đẩy và nâng cao hiệu quả của phá sản tự nguyện; (ii) Tối đa hóa khả năng thu hồi nợ cho các chủ nợ; (iii) Nâng cao hiệu quả phục hồi con nợ; (iv) Tôn trọng sự tự do ý chí của chủ nợ và con nợ trong việc thỏa thuận để giải phóng nợ; (v) Nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của quản tài viên.

GS.TS. Vũ Công Giao, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quyền con người – Quyền công dân, Trường Đại học Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội trao đổi tại Diễn đàn.

Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị nhà nước đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Trao đổi tại Hội thảo chuyên đề số 3 về “Quản trị quốc gia trong kỷ nguyên mới”, các đại biểu cho biết, ở Việt Nam, cùng với quá trình đổi mới và phát triển, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng và phát huy dân chủ, hội nhập mạnh mẽ với khu vực và thế giới là sự xuất hiện đa dạng của nhiều loại hình xung đột cả trong lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội và việc quản trị xung đột xã hội của chính quyền các cấp ở Việt Nam còn tồn tại một số hạn chế bộc lộ trong sự yếu kém của hệ thống chính trị ở cơ sở trong quản trị xung đột; các kênh cảnh báo xung đột mặc dù đã được quy định trong các văn bản pháp luật nhưng vận hành chưa thực sự hiệu quả; sự yếu kém của chính quyền trong ngăn chặn và phòng ngừa xung đột xã hội; việc xử lý khi xung đột leo thang đôi khi còn mang nặng tâm lý nóng vội, chủ quan và dễ dẫn đến sai lầm từ phía chính quyền… Trên cơ sở đó, để nâng cao hiệu quả quản trị xung đột xã hội ở Việt Nam trong thời gian tới, cần: (i) Sớm xây dựng và hoàn thiện hệ thống cảnh báo xung đột xã hội. Trong đó, các báo cáo cảnh báo phải bảo đảm tính khách quan, đầy đủ thông tin liên quan, được tổ chức một cách logic và mạch lạc và nên được gửi đến những người có quyền ra quyết định một cách kịp thời; (ii) Hoàn thiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn xung đột xã hội, thường xuyên tiến hành các hoạt động tiếp xúc, đối thoại, chia sẻ thông tin giữa chính quyền với người dân, giữa các chủ thể xung đột…

Ngoài ra, một số đại biểu cho rằng, để điều tiết mô hình quản trị quốc gia, cần chú ý kết hợp 09 yếu tố pháp lý quan trọng có tính chất nền tảng gồm: (i) Thừa nhận và bảo vệ quyền tư hữu; (ii) Tự do ý chí; (iii) Tự do kinh doanh, tự do làm giàu; (iv) Kiểm soát cạnh tranh; (v) Điều tiết quan hệ lao động; (vi) Phát triển công nghệ; (vii) Tài chính công; (viii) Bảo vệ các quan hệ xã hội bằng luật hình sự; (ix) Giải quyết tranh chấp.

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng đã trao đổi các nội dung liên quan đến quản trị quốc gia trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội trên cơ sở các tham luận được trình bày như: “Quản trị quốc gia trong kỷ nguyên mới ở Việt Nam: Cách tiếp cận, thực trạng và định hướng đổi mới”; “Cải cách thể chế - Đòn bẩy chiến lược đưa Việt Nam lên quỹ đạo tăng trưởng cao”; “Chỉ số pháp quyền trong kỷ nguyên AI và dữ liệu lớn: Thách thức mới cho quản trị nhà nước theo chuẩn mực toàn cầu”; “Quản trị quốc gia nhằm đảm bảo cho sự phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam”…

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm.

Các ý kiến trao đổi, chia sẻ của các đại biểu tại 03 hội thảo trong khuôn khổ Diễn đàn Luật học Mùa Thu lần thứ Năm, năm 2025 đều được đánh giá cao. Đây sẽ là nguồn tư liệu quan trọng để các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, đề xuất với các cơ quan có thẩm quyền trong việc hoàn thiện thể chế, mô hình quản trị quốc gia ở Việt Nam trong bối cảnh kỷ nguyên mới”./.