Tăng cường tiếp cận pháp luật cho vùng đồng bào dân tộc và đối tượng yếu thế

Toàn cảnh Tọa đàm.

Sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là yêu cầu cấp thiết trong kỷ nguyên mới

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, đồng chí Nguyễn Thanh Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới là Nghị quyết quan trọng trong việc đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, trong đó có nhiệm vụ đẩy mạnh và nâng cao chất lượng công tác phổ biến giáo dục pháp luật trong tình hình mới.

Qua hơn 12 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu đổi mới, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, đẩy mạnh hoàn thiện xây dựng thể chế pháp luật, đòi hỏi công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải được đổi mới cả về tư duy, nội dung, phương thức để pháp luật đến được tất cả các đối tượng, từ đó nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân, hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật.

Đồng chí Nguyễn Thanh Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp phát biểu khai mạc Tọa đàm.

Thứ trưởng cho biết, để việc sửa đổi, bổ sung Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đạt kết quả như mong muốn, Bộ Tư pháp sẽ thường xuyên tổ chức các tọa đàm, hội thảo, đặc biệt là ở các địa phương, các đối tượng thụ hưởng để nhận diện được những hạn chế, vướng mắc, "điểm nghẽn" của Luật để sửa đổi.

Báo cáo dẫn đề Tọa đàm, đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý nêu rõ, qua hơn 12 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, đến nay, thể chế, chính sách phục vụ thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đã được xây dựng về cơ bản đầy đủ, đồng bộ, tạo cơ sở pháp lý cho công tác phổ biến giáo dục pháp luật được triển khai thường xuyên, ổn định, góp phần bảo đảm quyền được thông tin pháp luật, hình thành thói quen chủ động học tập, nâng cao ý thức tự giác tuân thủ, chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân. Số lượng, chất lượng nguồn nhân lực thực hiện công tác phổ biến giáo dục pháp luật từng bước được cải thiện, nâng cao, bảo đảm ngày càng tốt hơn nhiệm vụ được giao trong quản lý cũng như các hoạt động chuyên môn.

Đồng chí Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý phát biểu tại Tọa đàm.

Tuy nhiên, việc thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật trên thực tế vẫn còn hạn chế dẫn đến công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa đáp ứng yêu cầu của xã hội; ý thức tuân thủ, chấp hành pháp luật của cán bộ, Nhân dân chưa cao, vi phạm pháp luật trong một số lĩnh vực và tại một số địa bàn có xu hướng tăng, diễn biến phức tạp. Những hạn chế này có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ thể chế, chính sách, pháp luật, trong đó Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật đã bộc lộ một số bất cập, vướng mắc chưa phù hợp với thực tiễn cần được nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung. Ngoài ra, một số quy định trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật về trách nhiệm, nhiệm vụ của cơ quan Trung ương đến nay chưa phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, nâng cao trách nhiệm, chủ động, sáng tạo của địa phương, mang tính kiến tạo để địa phương tự quyết định và tổ chức triển khai kịp thời, phù hợp, hiệu quả. Bên cạnh đó, thời gian qua, lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã yêu cầu cần tiếp tục đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, gắn kết chặt chẽ với công tác xây dựng, thi hành pháp luật, phổ biến giáo dục pháp luật. Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật là hết sức cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu, bối cảnh tình hình mới.

Đề cao vai trò trung tâm của người dân, doanh nghiệp trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Luật sư Nguyễn Duy Lãm, Nguyên Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ Tư pháp khẳng định, trước yêu cầu của thời kỳ phát triển mới của đất nước, một số quy định của Luật không còn phù hợp do đó việc sửa đổi, bổ sung là cần thiết, để đưa pháp luật đi vào đời sống. Luật sư Nguyễn Duy Lãm đề nghị cần quan tâm trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật một số vấn đề như sau:

Thứ nhất, thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan lĩnh vực thi hành pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật. Sửa đổi, bổ sung quy định của Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 phải đạt được mục tiêu "nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, bảo đảm thượng tôn Hiến pháp và pháp luật".

Thứ hai, tiếp tục luật hóa các quy định hiện hành liên quan công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành. Nhất là những quy định đã được triển khai thực hiện có hiệu quả, những mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật đã được nhiều địa phương áp dụng. Phân tích, đánh giá những kết quả tốt, những mô hình, kinh nghiệm hay thông qua việc tổng kết 10 năm, 12 năm thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012. Từ đó, sửa đổi, bổ sung quy định bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật về phổ biến, giáo dục pháp luật. Quan tâm đa dạng hóa phương thức truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật; ứng dụng công nghệ số trong phổ biến, giáo dục pháp luật.

Luật sư Nguyễn Duy Lãm, Nguyên Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ Tư pháp phát biểu tại Tọa đàm

Thứ ba, đề cao vai trò, vị trí trung tâm của người dân để sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm phục vụ người dân, doanh nghiệp. Phát huy, lắng nghe ý kiến đóng góp, đề xuất của người dân, doanh nghiệp trong xây dựng Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, trong xây dựng, ban hành các cơ chế, chính sách về phổ biến, giáo dục pháp luật.

Thứ tư, tăng cường sự phối hợp đa chiều, đa phương thức trong phổ biến, giáo dục pháp luật. Khẳng định vai trò nòng cốt của Nhà nước, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, sự tham gia của người dân, doanh nghiệp. Coi trọng và tăng cường phối hợp giữa các Bộ, ngành, địa phương; giữa cơ quan nhà nước với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể; giữa các thành viên của Mặt trận Tổ quốc.

Thứ năm, các quy định được sửa đổi, bổ sung phải đáp ứng yêu cầu cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy; giao quyền quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật nhiều hơn cho đơn vị hành chính dưới tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Mỗi người dân cũng có nghĩa vụ phải tìm hiểu pháp luật, sống và làm việc theo pháp luật

Phát biểu tại Tọa đàm, GS.TS. Nguyễn Minh Đoan, Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc hiểu biết và tuân thủ pháp luật đối với mỗi tổ chức, cá nhân trong xã hội hiện đại. Theo GS.TS. Nguyễn Minh Đoan, ở bất kỳ quốc gia nào, việc ban hành pháp luật và yêu cầu các tổ chức, cá nhân tôn trọng, thực hiện pháp luật nghiêm minh, công bằng, nhất quán là điều kiện tiên quyết để bảo đảm trật tự, kỷ cương và phát triển bền vững.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đã phát huy tác dụng trong giai đoạn vừa qua, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức tuân thủ pháp luật trong xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, nhất là khi các đạo luật như Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 và Luật Giáo dục năm 2019 được ban hành với những quy định cụ thể hơn về quyền được tiếp cận thông tin và học tập pháp luật, thì Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 cần được sửa đổi để tạo sự thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

GS.TS. Nguyễn Minh Đoan, Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu tại Tọa đàm.

GS.TS. Nguyễn Minh Đoan kiến nghị cần quy định rõ hơn về quyền được thông tin và trách nhiệm học tập pháp luật của công dân. Bên cạnh đó, nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật không nên chỉ dừng lại ở việc thông tin về pháp luật, mà còn bao hàm cả việc tuyên truyền chính sách, chủ trương của Đảng, Nhà nước về một vấn đề cụ thể, nhất là đối với những chính sách, văn bản pháp luật mới ban hành và cả những hoạt động pháp luật của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật của các cơ quan như Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam và các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương trong Luật để nâng cao hiệu quả truyền thông pháp luật.

Ngoài ra, mỗi người dân có quyền được phổ biến, giáo dục pháp luật, song mỗi người dân cũng có nghĩa vụ phải tìm hiểu pháp luật, sống và làm việc theo pháp luật. Do vậy, GS.TS. Nguyễn Minh Đoan đề nghị trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nên quy định tổ chức, cá nhân khi sản xuất, kinh doanh, sinh sống tại Việt Nam thì đều phải có nghĩa vụ hiểu biết, tôn trọng và thực hiện đúng các quy định pháp luật Việt Nam. Từ đó, phải quy định, việc phổ biến, giáo dục và học tập pháp luật bắt buộc cho các tổ chức và cá nhân theo chương trình và nội dung tối thiểu chung cho tất cả mọi công dân. Ngoài ra, người vi phạm pháp luật ở lĩnh vực nào thì bắt buộc phải học pháp luật trong lĩnh vực đó.

Nhân rộng các mô hình hiệu quả, phù hợp với đối tượng đặc thù, vùng đồng bào dân tộc

Đại diện Bộ Dân tộc và Tôn giáo cho biết, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã giúp cán bộ và người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiểu, nhận thức đúng đắn, đầy đủ các quy định của pháp luật liên quan đến quyền, lợi ích và nghĩa vụ của mình. Tuy nhiên, hiện số lượng và chất lượng nguồn nhân lực thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ được giao. Do đó, Bộ đề xuất chú trọng đổi mới nội dung, đa dạng hoá hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật tại cơ sở bảo đảm linh hoạt, sáng tạo gắn với các tình huống phát sinh trong thực tế, nhân rộng các mô hình hiệu quả, phù hợp với đối tượng đặc thù, địa bàn.

Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam phát biểu tại Tọa đàm.

Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam lưu ý về những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình mới trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Cụ thể: (i) Cần áp dụng các Nghị quyết khác của Đảng trong việc yêu cầu sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật ngoài Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Có thể kể đến việc áp dụng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; (ii) Xác định rõ hình thức, phạm vi đối tượng đối với nội dung tuyên truyền trong việc tiếp cận thông tin và phương pháp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Vì hiện nay công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã được đổi mới, cải tiến, cập nhật trên nền tảng công nghệ số, người dân đã có thể sử dụng công nghệ thông tin để truy cập các quy định pháp luật nhằm học hỏi, đây cũng là một trong những phương pháp cần lưu ý; (iii) Nghiên cứu ban hành các cẩm nang, sổ tay như các cơ quan có thẩm quyền khác đã ban hành để góp phần thuận lợi trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Tại Tọa đàm, các đại biểu cũng đề xuất các nội dung cụ thể về tăng cường sự phối hợp đa chiều, đa phương thức trong phổ biến, giáo dục pháp luật; đề xuất bổ sung nghĩa vụ của báo cáo viên...

Bế mạc Tọa đàm, đồng chí Nguyễn Thanh Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp đánh giá cao những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, nghiên cứu có chiều sâu của các đại biểu tham dự. Các ý kiến phát biểu đã chỉ ra được nhiều vướng mắc, bất cập cũng như sự cần thiết trong việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, Thứ trưởng khẳng định, tất cả những ý kiến này sẽ được tổng hợp đầy đủ để báo cáo cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, Thứ trưởng cũng cho biết, trong thời gian tới, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục tổ chức các Tọa đàm theo các khu vực để đánh giá một cách toàn diện, đầy đủ, huy động trí tuệ, ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý thực tiễn, nhất là ý kiến của cấp cơ sở, người dân, doanh nghiệp để tham mưu, đề xuất sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, đồng bộ, thống nhất, dễ tiếp cận./.