Nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả của công tác trợ giúp pháp lý, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp

Toàn cảnh phiên họp.

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, đồng chí Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý có bố cục gồm 03 điều, được xây dựng nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017; bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân, phù hợp với tình hình và điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước; đồng thời, nâng cao tính chuyên nghiệp, hiệu quả của công tác trợ giúp pháp lý, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, cải cách hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay. Trong đó, dự thảo Luật sửa đổi một số nội dung về diện người được trợ giúp pháp lý để đồng bộ với quy định của Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024, Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022; bỏ điều kiện “có khó khăn về tài chính” đối với các nhóm đối tượng: “Cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ”, “người bị nhiễm chất độc màu da cam”, “người khuyết tật”. Đặc biệt, thực hiện các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã và sẽ ký kết, tham gia, dự thảo Luật còn bổ sung diện “người nước ngoài được trợ giúp pháp lý theo quy định tại điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên”.

Đối với trợ giúp viên pháp lý, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nội dung về bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, cấp, cấp lại thẻ trợ giúp viên pháp lý... Đáng chú ý, dự thảo Luật đã mở rộng nhóm cộng tác viên trợ giúp pháp lý theo hướng tương đương với trợ giúp viên pháp lý và không thuộc một trong các trường hợp: “đang là cán bộ, công chức; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan, công nhân trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; viên chức đang trong thời hạn bị xử lý kỷ luật; đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đã chấp hành xong bản án, quyết định về hình sự của Tòa án mà chưa được xóa án tích”. Ngoài ra, các địa phương đều có thể có cộng tác viên trợ giúp pháp lý mà không giới hạn chỉ “vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn” như quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017.

Đồng chí Vũ Thị Hường, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp trao đổi tại phiên họp.

Trao đổi tại phiên họp, đa số các đại biểu đánh giá cao sự chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng của cơ quan chủ trì soạn thảo. Ngoài ra, một số đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát lại nội dung thành phần hồ sơ dự án, do một số nội dung có trong Bản so sánh nhưng dự thảo Luật lại chưa đề cập đến; nghiên cứu bổ sung các số liệu từ báo cáo tổng kết cũng như báo cáo đánh giá tác động vào Tờ trình để làm rõ hơn và minh chứng tốt hơn nội dung các đề xuất.

Trao đổi một nội dung của dự thảo Luật, một số đại biểu cho biết, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 11 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 theo hướng bỏ điều kiện thành lập chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý và không còn ràng buộc thành lập chi nhánh ở vùng điều kiện có kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc giao thông không thuận tiện. Trên cơ sở đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc bổ sung điều kiện và tiêu chí thành lập các chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý để bảo đảm nguyên tắc tập trung, thống nhất cũng như nguồn lực thực hiện.

Đối với quy định về cộng tác viên trợ giúp pháp lý, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc nội dung cộng tác viên trợ giúp pháp lý được tham gia tố tụng tại Điều 31 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, bởi, điều này có thể đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật có liên quan về các quyền và nghĩa vụ tố tụng cụ thể để xác định rõ tư cách pháp lý của cộng tác viên trợ giúp pháp lý.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu kết luận phiên họp.

Phát biểu kết luận phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhất trí về sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 nhằm xử lý các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, đồng thời kịp thời thể chế hóa một số chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là chủ trương về cải cách bộ máy nhà nước, thực hiện mô hình chính quyền 03 cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền.

Ngoài ra, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung các nội dung lượng hóa số điều dự kiến sửa đổi, bổ sung vào Tờ trình để có cơ sở khẳng định rõ hơn là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều, không phải là sửa đổi Luật; tiếp tục rà soát các chủ trương của Đảng, hệ thống pháp luật hiện hành và thực tiễn hoạt động trợ giúp pháp lý, từ đó đề xuất việc sửa đổi, bổ sung một số nội dung khác phù hợp và lược bỏ những nội dung không thực sự cần thiết; đối chiếu, so sánh dự thảo Luật với các văn bản pháp luật có liên quan khác, đặc biệt là Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật; cân nhắc quy định bổ sung điều kiện tiêu chuẩn hoặc tiêu chí thành lập chi nhánh trợ giúp pháp lý ngay trong Luật để làm cơ sở cho Chính phủ ban hành quy định chi tiết...