Ngày 18/11/2025, tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An, Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị “Tập huấn nâng cao kiến thức về cơ chế phối hợp, cung cấp thông tin trợ giúp pháp lý cho cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, cán bộ cấp xã”.
Hội nghị nhằm nâng cao kiến thức về cơ chế phối hợp, cung cấp thông tin về trợ giúp pháp lý cho các đối tượng tập huấn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý trong thời gian tới. Hội nghị là một trong những hoạt động trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cho đội ngũ người tiến hành tố tụng, cán bộ cấp xã, trợ giúp viên pháp lý và các chủ thể tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
Tham dự Hội nghị có đại diện các cơ quan Công an, Tòa án, Viện kiểm sát nhân dân trên địa bàn tỉnh Nghệ An; người tiến hành tố tụng; trợ giúp viên pháp lý, người tập sự trợ giúp pháp lý của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Nghệ An; luật sư thuộc tổ chức đăng ký tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý và luật sư ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý; cán bộ cấp xã phụ trách công tác tư pháp.
Giảng viên của Hội nghị có Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Văn Điệp, nguyên Phó Giám đốc Học viện Tòa án, với kinh nghiệm thực tiễn phong phú, ông đã chia sẻ nhiều kiến thức bổ ích, đồng thời minh họa bằng các vụ việc thực tế giúp đại biểu dễ hiểu, dễ áp dụng. Trong phần trình bày đầu tiên, giảng viên đã giới thiệu khái quát về vai trò của cơ chế phối hợp trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Theo đó, việc cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước và các cơ quan tiến hành tố tụng có ý nghĩa quyết định trong việc bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý của người dân, đồng thời góp phần hỗ trợ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử được thực hiện đúng quy định pháp luật.
Hội nghị được nghe giảng viên trình bày về các kỹ năng cần thiết trong quá trình phối hợp, nhận diện và cung cấp thông tin trợ giúp pháp lý, gồm những nội dung trọng tâm như trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và các cán bộ cấp xã trong việc giải thích, hướng dẫn đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý tiếp cận với dịch vụ trợ giúp pháp lý; đồng thời cũng thông tin các nội dung liên quan đến cơ chế phối hợp giữa các cơ quan với Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước. Bên cạnh đó, giảng viên cũng nhấn mạnh việc nắm chắc quy định pháp luật trợ giúp pháp lý về công tác phối hợp là bước đầu đưa công tác này ngày càng phát triển.
Trợ giúp pháp lý là chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và công bằng xã hội. Để thực hiện tốt chính sách này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Việc nhận diện đúng đối tượng, hướng dẫn đầy đủ và chuyển gửi kịp thời thông tin là trách nhiệm chung của tất cả các chủ thể liên quan.
Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Văn Điệp khẳng định mỗi người tiến hành tố tụng, mỗi cán bộ tư pháp cấp xã phải nắm rõ quy trình để bảo đảm không bỏ sót đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý, không để xảy ra tình trạng người được trợ giúp pháp lý khi có yêu cầu trợ giúp pháp lý không được thụ hưởng dịch vụ trợ giúp pháp lý.
Tại Hội nghị tập huấn, giảng viên cũng dành thời gian trình bày chi tiết về quy trình thông báo, hướng dẫn và chuyển gửi thông tin giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước. Nội dung này được các đại biểu đặc biệt quan tâm vì liên quan trực tiếp đến tiếp nhận yêu cầu và xử lý vụ việc có liên quan. Giảng viên phân tích từng bước trong quy trình, nêu rõ các trường hợp cần thông báo ngay, các trường hợp cần xác minh thêm và các trường hợp phải chuyển gửi trực tiếp. Qua đó, các đại biểu hiểu rõ hơn trách nhiệm của mình cũng như các căn cứ pháp luật có liên quan.
Ngoài những nội dung lý thuyết, Hội nghị dành phần lớn thời lượng cho việc thảo luận, trao đổi thực tiễn. Giảng viên đưa ra nhiều tình huống từ các vụ án thật đã từng xảy ra, gồm các tình huống trong tố tụng hình sự, dân sự, hành chính. Một số đại biểu thuộc lực lượng công an cấp xã cũng chia sẻ về khó khăn trong quá trình phát hiện đối tượng được trợ giúp pháp lý khi tiếp nhận tin báo, bắt giữ người hoặc lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính. Theo đó, có nhiều trường hợp người dân không biết mình thuộc diện được trợ giúp pháp lý hoặc không chủ động đề nghị, dẫn đến việc cán bộ phải chủ động hỏi, xác minh hoặc giới thiệu dịch vụ trợ giúp pháp lý. Giảng viên và đại diện Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Nghệ An đã trao đổi và hướng dẫn cụ thể quy trình phối hợp trong các tình huống cụ thể mà đại biểu có trao đổi.
Bên cạnh đó, nhiều đại biểu quan tâm đến kỹ năng giao tiếp và phối hợp với điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán trong quá trình làm việc. Giảng viên phân tích rõ các nguyên tắc trong giao tiếp tư pháp, cách thức trình bày quan điểm, đề nghị thực hiện quyền và nghĩa vụ của trợ giúp viên pháp lý trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Đây là nội dung được đánh giá là thiết thực đối với đội ngũ trợ giúp viên pháp lý và luật sư tham gia trợ giúp pháp lý vì liên quan trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả của vụ việc.
Không chỉ cung cấp kiến thức pháp lý về cơ chế phối hợp, cung cấp thông tin và kỹ năng chuyên môn, Hội nghị còn đề cập đến hiệu quả của việc xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tại địa phương. Giảng viên phân tích khi thông tin được trao đổi đầy đủ, kịp thời và minh bạch, hiệu quả xử lý vụ việc sẽ cao hơn, đồng thời giảm thiểu tình trạng khiếu nại, khiếu kiện kéo dài. Việc phối hợp tốt cũng góp phần tăng cường sự tin tưởng của người dân vào hệ thống tư pháp, đặc biệt đối với những nhóm đối tượng yếu thế - những người thường gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận pháp luật.
Thông qua Hội nghị tập huấn, các đại biểu nắm bắt được đầy đủ hơn về quy trình phối hợp, kỹ năng cung cấp và tiếp nhận thông tin trợ giúp pháp lý giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý và đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Việc tăng cường kiến thức, kỹ năng và nâng cao nhận thức về vai trò của công tác trợ giúp pháp lý góp phần bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, nhất là đối với người nghèo, người có công với cách mạng và các đối tượng yếu thế trong xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan thực hiện trợ giúp pháp lý tại địa phương.
Đức Khiêm - Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý
Cuối phiên thảo luận tại hội trường sáng ngày 11/4, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình trước Quốc hội một số nội dung các đại biểu quan tâm về 03 dự án luật do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo, gồm: Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Bộ trưởng khẳng định, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp để hoàn thiện các dự án luật với chất lượng tốt nhất trước khi trình Quốc hội thông qua.
Nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào DTTS, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách toàn diện, trong đó có trợ giúp pháp lý, thể hiện tính nhân văn và định hướng xã hội chủ nghĩa của hệ thống pháp luật Việt Nam, đặc biệt, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Từ khi Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 được ban hành và có hiệu lực, đồng bào DTTS tại tỉnh Lạng Sơn có điều kiện tiếp cận và thụ hưởng ngày càng hiệu quả hơn dịch vụ pháp lý quan trọng này.
Trên thực tế, hệ thống tư pháp người chưa thành niên ở Liên minh châu Âu nói chung và ở Đức nói riêng đã phát triển mạng lưới dịch vụ xã hội chuyên trách, với sự tham gia của các nhà tâm lý học, bác sĩ tâm thần, trung gian hòa giải, nhân viên xã hội hoặc cán bộ quản chế. Tại Cộng hòa Liên bang Đức, nhiệm vụ này gọi là trợ giúp thanh thiếu niên trong tố tụng hình sự, do các chuyên gia thực hiện bằng cách cung cấp thông tin cho thẩm phán Tòa án thanh thiếu niên và hỗ trợ người chưa thành niên và gia đình họ trước, trong và sau quá trình tố tụng hình sự.
Trong bối cảnh nhiều thách thức, đội ngũ luật sư với kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp của mình, đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả trợ giúp pháp lý.
Trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên mới, việc tăng cường nguồn lực thực hiện trợ giúp pháp lý, đặc biệt, cho đồng bào dân tộc thiểu số là nhiệm vụ quan trọng.
Những năm qua, công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Nhiều vụ việc được trợ giúp pháp lý kịp thời, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người nghèo, người có công với cách mạng và các nhóm yếu thế khác.
Những nỗ lực số hóa hồ sơ, vận hành Hệ thống quản lý trợ giúp pháp lý, kết nối dữ liệu dân cư, phát triển tư vấn trực tuyến… đã mở ra hướng tiếp cận mới, góp phần nâng cao chất lượng và tính minh bạch của dịch vụ trợ giúp pháp lý.
Phiên tòa giả định được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác tuyên truyền pháp luật về trợ giúp pháp lý cho trẻ em nói riêng và chính sách của Đảng, Nhà nước nói chung, góp phần xây dựng đất nước công bằng, xã hội văn minh trong kỷ nguyên mới.
Luật Trợ giúp pháp lý số 11/2017/QH14 được Quốc hội thông qua ngày 20/6/2017 với tỷ lệ 100% đại biểu có mặt tán thành. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018, tạo cơ sở pháp lý cho công tác trợ giúp pháp lý phát triển theo hướng chuyên nghiệp, sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước và xã hội để cung cấp kịp thời dịch vụ pháp lý chất lượng cho người nghèo, người thuộc diện chính sách, góp phần thực hiện chính sách “xóa đói, giảm nghèo”, “đền ơn đáp nghĩa” và bảo đảm an sinh xã hội cho người dân, đặc biệt là nhóm “dễ bị tổn thương”.
Việc nghiên cứu, định hướng sửa đổi, bổ sung Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, trong đó có vấn đề chủ thể thực hiện trợ giúp pháp lý, lĩnh vực thực hiện trợ giúp pháp lý và người được trợ giúp pháp lý được xây dựng trên nền tảng pháp lý vững chắc, đồng thời, chịu sự tác động mạnh mẽ từ yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng của Việt Nam.
Người thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí như người nghèo, trẻ em, người khuyết tật, người cao tuổi… khi tham gia tố tụng với tư cách là đương sự (nguyên đơn, bị đơn, người có quyền và lợi ích liên quan) có thể tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp hoặc nhờ trợ giúp pháp lý tham gia bảo vệ theo quy định pháp luật.
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thúc đẩy phát triển bền vững, hoạt động trợ giúp pháp lý đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm công bằng xã hội và tiếp cận công lý cho người dân, đặc biệt là người nghèo thuộc nhóm đối tượng yếu thế.
Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả trợ giúp pháp lý cho nạn nhân bị bạo lực gia đình, góp phần bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân.
Tóm tắt: Hoạt động trợ giúp pháp lý giữ vai trò quan trọng trong hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt, thông qua việc bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình tiếp cận công lý. Vì vậy, Việt Nam luôn quan tâm tới chất lượng và hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, để đánh giá khách quan, toàn diện chất lượng, hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý đòi hỏi phải xây dựng hệ thống tiêu chí và chỉ số đánh giá phù hợp. Bài viết phân tích một số vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến xây dựng các chỉ số đánh giá chất lượng, hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý, từ đó, đề xuất một số tiêu chí, chỉ số cần được áp dụng.
Căn cứ Báo cáo tổng kết việc thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 và những yêu cầu, đòi hỏi mới của Đảng và Nhà nước đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), qua nghiên cứu, tổng hợp ý kiến của một số đối tượng liên quan, Bộ Tư pháp dự kiến 06nhóm chính sách cơ bản đưa vào dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
