Hoàn thiện dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi): Phát triển thị trường dịch vụ pháp lý, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh mới

Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực pháp lý; đại diện Lãnh đạo một số bộ, ngành; một số đại biểu Quốc hội; đại diện Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Tư pháp; tổ chức pháp chế các bộ, cơ quan ngang bộ; đại diện Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Tư pháp, xã, phường thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; đại diện các cơ quan Thi hành án dân sự; Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn Luật sư; Hội Luật gia Việt Nam và Hội Luật gia các tỉnh/thành phố; Hiệp hội các doanh nghiệp Việt Nam; cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu;...

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh tú chủ trì Hội thảo

Cần thiết hoàn thiện thể chế về luật sư, hành nghề luật sư trong giai đoạn mới

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Tổng Biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn cho biết, thời gian qua, nhiều nghị quyết, văn kiện của Đảng, pháp luật của Nhà nước đã được ban hành, xác định rõ chủ trương, định hướng, giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp, bổ trợ tư pháp, nhất là nâng cao chất lượng hoạt động hành nghề luật sư. Trong đó, đặc biệt các chủ trương, định hướng của Đảng tại các văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, lần thứ XIV, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; nhiều kết luận, chỉ đạo quan trọng của Ban Bí thư, Bộ Chính trị. Đây là những định hướng chính trị rất quan trọng, tạo cơ sở cho việc tiếp tục hoàn thiện thể chế về luật sư, hành nghề luật sư trong giai đoạn mới.

Tổng Biên tập thông tin thêm, sau 20 năm thi hành Luật Luật sư năm 2006 (được sửa đổi, bổ sung năm 2012), đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc phát triển đội ngũ luật sư và các tổ chức hành nghề luật sư cả về số lượng và chất lượng, góp phần đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và cải cách tư pháp của đất nước. Cùng với quá trình hoàn thiện thể chế, Luật đã bảo đảm cơ chế thông thoáng để phát huy vai trò tự quản, tự chịu trách nhiệm của tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư, qua đó thúc đẩy sự phát triển của nghề luật sư ở Việt Nam, góp phần bảo đảm quyền bào chữa, quyền tiếp cận pháp luật của cá nhân, tổ chức có liên quan.

Tuy nhiên, đến nay, nhiều quy định của Luật không còn phù hợp với các chủ trương, định hướng mới của Đảng, Nhà nước về phát triển nghề luật sư, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là công tác xây dựng và thi hành pháp luật; tinh gọn tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, một số quy định chưa bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các văn bản pháp luật khác có liên quan. Thực tiễn thi hành Luật cũng bộc lộ một số vấn đề hạn chế, bất cập cần được nghiên cứu, khắc phục.

Tổng biên tập nhấn mạnh, Hội thảo được tổ chức vào thời điểm Bộ Tư pháp đang khẩn trương hoàn thiện dự án Luật Luật sư và tham mưu phục vụ cho Chính phủ xem xét, trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Vì vậy, Tổng Biên tập tin tưởng, với trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn và tinh thần trách nhiệm cao, các quý vị đại biểu, các chuyên gia, các nhà khoa học sẽ đóng góp được nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết, có giá trị lý luận cũng như thực tiễn cao, giúp cho Bộ Tư pháp góp phần hoàn thiện dự án Luật.

Phát triển đội ngũ luật sư, thúc đẩy tổ chức hành nghề luật sư lớn mạnh.

Phát biểu dẫn đề Hội thảo, đồng chí Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp với vai trò cơ quan, đơn vị chủ trì soạn thảo dự án Luật đã gợi mở, nhấn mạnh 03 nhóm vấn đề. Cụ thể:

Một là, về xây dựng đội ngũ luật sư.

Để xây dựng đội ngũ luật sư có chất lượng, giải pháp được đưa ra là rà soát lại tiêu chuẩn của đội ngũ luật sư và trên cơ sở đó, đưa ra tiêu chuẩn theo định hướng ngang bằng với tiêu chuẩn của thẩm phán. Đây là cơ sở ban đầu để đội ngũ luật sư trong tương lai sẽ là nguồn có thể phát triển trở thành thẩm phán. Do đó, dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) (dự thảo Luật) bổ sung tiêu chuẩn có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức tốt, kiên quyết bảo vệ công lý, liêm chính và trung thực. Đây là những tiêu chuẩn cũng đã được ghi nhận trong Luật Tổ chức Tòa án và dành cho thẩm phán.

Liên quan đến nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư cũng như thực hiện đơn giản hóa thủ tục hành chính, dự thảo Luật sửa đổi quy trình để trở thành luật sư, đây có thể được coi là một đột phá. Theo Luật Luật sư hiện hành, quy trình trở thành luật sư có 04 bước, gồm đăng ký tập sự ở Đoàn Luật sư, kiểm tra kết quả tập sự, xin cấp Chứng chỉ hành nghề và sau đó lại gia nhập Đoàn Luật sư.

Đối với dự thảo Luật, quy trình được cắt giảm từ 04 bước xuống còn 02 bước: Gộp việc gia nhập Đoàn Luật sư với đăng ký tập sự hành nghề luật sư thành gia nhập Đoàn Luật sư để tập sự hành nghề luật sư; gộp kiểm tra tập sự hành nghề luật sư với cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư thành kỳ thi quốc gia để cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Cơ chế luật sư tập sự đăng ký gia nhập Đoàn Luật sư ngay từ giai đoạn tập sự để Đoàn Luật sư có thể giám sát chặt chẽ hơn quá trình tập sự cũng như quản lý luật sư tập sự, được coi như các thành viên không đầy đủ của Đoàn Luật sư. Điều này vừa tăng cường tự quản cho Đoàn Luật sư, vừa nâng cao chất lượng của giai đoạn tập sự. Với bước thứ hai là tổ chức một kỳ thi quốc gia để cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư, người đạt kỳ thi quốc gia sẽ được cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư mà không cần phải đợi cấp một giấy chứng nhận qua kỳ thi, sau đó lại làm một bộ hồ sơ gửi cơ quan nhà nước để được cấp Chứng chỉ. Quy định sửa đổi trong dự thảo Luật sẽ rút ngắn quy trình để trở thành luật sư, đồng thời tiết kiệm được thời gian, chi phí.

Liên quan đến việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động hành nghề luật sư, cơ quan soạn thảo đã rà soát các quy định liên quan đến việc thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư, theo đó, đối với những trường hợp không thực sự hành nghề (được gọi là “luật sư dạo”) sẽ bị thu hồi. Cụ thể, trường hợp không hành nghề trong 12 tháng nhưng phải dưới các hình thức như không ký hợp đồng với một tổ chức hành nghề, không thành lập một tổ chức hành nghề hoặc không đăng ký hành nghề với tư cách cá nhân; còn trường hợp do thai sản, ốm đau hay đi học nước ngoài mà họ không thực hiện công tác hành nghề trên thực tế nhưng vẫn đang có tên trong một tổ chức hành nghề thì không thuộc trường hợp thu hồi. Hiện tại, theo đề nghị của Phó Thủ tướng, dự thảo Luật mới nhất đã điều chỉnh thời gian từ 12 tháng lên 24 tháng.

Đồng chí Đặng Kim Hoa, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp phát biểu dẫn đề Hội thảo

Hai là, về phát triển thị trường dịch vụ pháp lý, thúc đẩy các tổ chức hành nghề luật sư lớn mạnh.

Nghề luật sư muốn phát triển tốt thì cần phải có một thị trường dịch vụ pháp lý minh bạch, rõ ràng, tạo điều kiện tối đa cho luật sư hành nghề. Dự thảo Luật đã thể hiện sự cam kết của cơ quan nhà nước trong việc bảo đảm quyền hành nghề cho luật sư. Đồng thời, dự thảo Luật cũng đưa ra các quy định cấm, ngoài quy định cấm đối với luật sư như trước thì có điểm mới là quy định cấm đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi cản trở quyền hành nghề. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng quy định cấm đối với những người không đủ tiêu chuẩn, điều kiện nhưng lại cung cấp dịch vụ pháp lý “có thù lao” như luật sư hay tổ chức hành nghề luật sư, thậm chí mạo danh luật sư.

Dự thảo Luật thể hiện mong muốn bước đầu tạo những cơ sở pháp lý để thúc đẩy các tổ chức hành nghề luật sư phát triển nhanh, mạnh mẽ, có hiệu quả, có những tổ chức hành nghề quy mô lớn. Đây là lần đầu tiên Luật Luật sư quy định cho phép Công ty luật trách nhiệm hữu hạn từ hai thành viên trở lên có thành viên góp vốn, nhằm phù hợp với sự phát triển của thế giới.

Dự thảo Luật mở rộng cho phép các tổ chức hành nghề luật sư Việt Nam cũng như tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài được phép đầu tư vốn vào những nội dung để quay lại phục vụ cho chính các tổ chức hành nghề luật sư.

Dự thảo Luật quy định mở rộng cho các luật sư và tổ chức hành nghề luật sư rất nhiều quyền như quyền được phép ký hợp đồng dịch vụ thường xuyên, hợp đồng theo vụ việc đối với cơ quan nhà nước; quyền được tham gia phối hợp với các tổ chức hành nghề luật sư trong cung cấp dịch vụ pháp lý; phối hợp với các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài.

Dự thảo Luật ghi nhận cho các tổ chức hành nghề luật sư được quyền chủ động quy định về mô hình quản trị tổ chức hành nghề luật sư.

Ba là, đổi mới công tác quản lý nhà nước về luật sư hành nghề luật sư theo hướng hiệu lực, hiệu quả, phân cấp, phân quyền và tăng cường trách nhiệm tự quản.

Thực hiện chủ trương Luật không quy định các vấn đề thuộc nghị định và thông tư nên đối với nội dung về quản lý nhà nước, cơ quan soạn thảo chỉ đưa ra những nguyên tắc, những điểm mới có tính đột phá.

Trong đó, có điểm sửa đổi về kỳ thi, theo đó, trước đây, kỳ kiểm tra kết quả tập sự hành nghề luật sư với bản chất là một kỳ kiểm tra thời gian tập sự nên đã giao cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam, hiện là kỳ thi quốc gia nên dự thảo Luật điều chỉnh lại là Liên đoàn “tham gia”.

Nhiều ý kiến góp ý hoàn thiện dự thảo Luật

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận, chia sẻ về những vấn đề như quản lý nhà nước về luật sư, hành nghề luật sư; trách nhiệm tự quản của tổ chức hành nghề luật sư; vị trí, vai trò của luật sư; đào tạo, bồi dưỡng nghề luật sư… Trong đó, có những ý kiến nêu định hướng chung trong hoàn thiện thể chế về luật sư, phát triển nghề luật, đồng thời, nhiều ý kiến góp ý trực tiếp vào các điều khoản cụ thể của dự thảo Luật.

Hội thảo được tổ chức bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tại các địa phương trên cả nước

Chia sẻ tại Hội thảo, GS.TS. Vũ Công Giao, Đại học Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, có hai luồng quan điểm chính xung quanh việc xây dựng khung pháp lý về luật luật sư nói chung ở mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Quan điểm thứ nhất nhấn mạnh yêu cầu quản lý, giám sát, kỷ luật nghề nghiệp, tức là nhấn mạnh vai trò kiểm soát của Nhà nước. Trong khi đó, quan điểm thứ hai nhấn mạnh yêu cầu phải bảo đảm tính tự quản, tính độc lập của luật sư.

GS.TS. Vũ Công Giao cho rằng, hai yêu cầu này không nhất thiết phải đối lập nhau. Vấn đề là chúng ta nên đặt cả hai yêu cầu trong cùng một logic và cùng một nền tảng của những nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền. Nhìn từ bối cảnh quốc tế, nghề luật sư thường được coi là một nghề đặc biệt, vừa là dịch vụ pháp lý, vừa là thể chế hỗ trợ công lý.

Độc lập nghề nghiệp và tự quản rất quan trọng với nghề luật sư. Tuy nhiên, từ góc độ Nhà nước pháp quyền, độc lập nghề nghiệp không có nghĩa là luật sư có thể đứng ngoài pháp luật. Điều đó có nghĩa là độc lập nghề nghiệp của luật sư không thể coi là lý do để loại trừ luật sư khỏi khuôn khổ quản lý nhà nước.

Theo GS.TS. Vũ Công Giao, độc lập của luật sư theo quan điểm phổ biến trên thế giới có trọng tâm là độc lập trong việc đưa ra ý kiến, bảo vệ lợi ích hợp pháp của khách hàng trên cơ sở pháp luật, chứng cứ và lương tâm nghề nghiệp. Độc lập của luật sư gắn liền với đạo đức chuyên môn, tính liêm chính và sự tôn trọng, tuân thủ pháp luật của luật sư.

Tại Hội thảo, đại biểu Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá cao việc Ban soạn thảo đã tiếp thu các ý kiến để sửa đổi, hoàn thiện dự thảo Luật. Về khuyến nghị chiến lược tầm nhìn dài hạn cho phát triển nghề luật, đại biểu đề nghị, Luật Luật sư sửa đổi lần này cần phải bổ sung một nguyên tắc cốt lõi về việc ứng dụng công nghệ trong hành nghề và xác định rõ ranh giới trách nhiệm kiểm chứng kết quả của luật sư đối với các sản phẩm do trí tuệ nhân tạo hỗ trợ và bảo mật dữ liệu của khách hàng trên môi trường số nhằm bảo vệ đặc quyền thông tin tối cao của khách hàng. Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị cần khẩn trương chủ trì xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu hành nghề luật sư thống nhất trên toàn quốc. Hệ thống này cũng cần phải thiết kế như một cơ sở dữ liệu mở, kết nối thông suốt các dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ sở dữ liệu đăng ký kinh doanh doanh nghiệp. Sự liên thông này không chỉ giúp cắt giảm triệt để các thủ tục hành chính rườm rà cho luật sư khi đăng ký bào chữa, mà nó còn giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương giám sát chặt chẽ hơn các hoạt động hành nghề “không biên giới” của luật sư và kịp thời ngăn chặn những hành vi vi phạm.

Bảo đảm chức năng quản lý nhà nước kết hợp với chức năng tự quản của tổ chức xã hội nghề nghiệp

Phát biểu bế mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, việc hoàn thiện dự thảo Luật hướng đến một mục tiêu chung là phát triển, nâng cao chất lượng của luật sư, phát triển thị trường dịch vụ pháp lý của luật sư, nhưng đồng thời phải tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm được chức năng quản lý nhà nước kết hợp với chức năng tự quản của tổ chức xã hội nghề nghiệp của luật sư. Thứ trưởng nhấn mạnh, Luật Luật sư không thể giải quyết được mọi vấn đề, mà còn phụ thuộc vào pháp luật về tố tụng, pháp luật liên quan khác. Do đó, quá trình này cần có sự chung tay đóng góp của các cá nhân, cơ quan, tổ chức để không chỉ xây dựng Luật Luật sư mà còn cả bộ luật tố tụng, các luật có liên quan. Như vậy mới có thể bảo đảm được quyền và lợi ích hợp pháp của luật sư khi hành nghề, qua đó nâng cao chất lượng của đội ngũ luật sư cũng như phát triển thị trường dịch vụ pháp lý của Việt Nam và đáp ứng được yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh mới.

Thay mặt Lãnh đạo Bộ, Ban tổ chức, Thứ trưởng bày tỏ chân thành cảm ơn sự tham gia và đóng góp ý kiến quý báu của các chuyên gia, đại biểu tại Hội thảo. Thứ trưởng khẳng định, những ý kiến tại Hội thảo sẽ được tổng hợp lại để cơ quan soạn thảo cùng phối hợp tiếp thu, giải trình hợp lý, từ đó hoàn thiện dự thảo Luật để có được bản dự thảo tốt nhất trình Quốc hội tại kỳ họp tới.

Một số hình ảnh tại Hội thảo: