Quy định mới tăng cường quản lý, bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử

Thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, với tốc độ tăng trưởng trung bình 20 - 30%/năm trong cả giai đoạn, đóng góp khoảng 11% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng của cả nước năm 2025. TMĐT ngày càng trở thành một động lực quan trọng của kinh tế số, tác động sâu rộng đến phương thức sản xuất, phân phối và tiêu dùng.

Tuy nhiên, hiện nay, hoạt động TMĐT chủ yếu được điều chỉnh bởi các văn bản ở cấp nghị định, chưa đủ hiệu lực pháp lý để điều chỉnh toàn diện các vấn đề quan trọng, mang tính đa ngành, phức tạp ngày càng gia tăng trong lĩnh vực TMĐT. Thực tiễn triển khai cũng cho thấy còn tồn tại nhiều bất cập.

Chính vì vậy, việc ban hành Luật Thương mại điện tử là yêu cầu khách quan và cấp thiết, kịp thời thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước tại các nghị quyết, chỉ đạo lớn, phù hợp với sự thay đổi nhanh của bối cảnh kinh tế - xã hội và xu hướng hội nhập quốc tế; đồng thời xuất phát từ việc nhận diện những hạn chế, bất cập sau hơn 12 năm ban hành và tổ chức thực hiện các nghị định về TMĐT.

Một số điểm mới, nổi bật của Luật như sau:

Định vị pháp lý rõ ràng các mô hình nền tảng thương mai điện tử

Luật lần đầu tiên phân loại cụ thể 04 loại hình nền tảng, gồm: (i) Nền tảng TMĐT kinh doanh trực tiếp; (ii) Nền tảng TMĐT trung gian; (iii) Mạng xã hội hoạt động TMĐT; (iv) Nền tảng TMĐT tích hợp.

Như vậy, Luật không chỉ áp dụng cho các sàn TMĐT truyền thống mà còn bao gồm mạng xã hội có chức năng thương mại, nền tảng thương mại điện tử tích hợp và các mô hình số khác[1].

Việc phân loại này là cơ sở quan trọng để xác định chính xác trách nhiệm pháp lý tương ứng của từng chủ thể, phù hợp với vai trò và mức độ can thiệp trong giao dịch.

Đối với nền tảng TMĐT thông thường, việc định danh người bán trên nền tảng là bắt buộc nhằm tăng tính minh bạch và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động thương mại trực tuyến. Trong khi đó, các nền tảng TMĐT lớn ngoài việc định danh còn phải tăng cường cơ chế xử lý khiếu nại, lưu trữ thông tin giao dịch một cách an toàn và phối hợp cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước khi cần thiết[2].

Quy định rõ trách nhiệm trong hoạt động livestream bán hàng

Luật Thương mại điện tử bổ sung quy định về livestream bán hàng và tiếp thị liên kết. Đây là các nội dung hoàn toàn mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý.

Theo đó, các điều 22, 23, 24 quy định rõ trách nhiệm của chủ quản nền tảng TMĐT, người bán và người livestream bán hàng với nhiều nội dung đáng chú ý. Cụ thể:

Chủ quản nền tảng có trách nhiệm xác thực điện tử danh tính người livestream bán hàng. Trường hợp người livestream bán hàng là người nước ngoài thì xác thực danh tính thông qua các giấy tờ hợp pháp. Đồng thời, thiết lập cơ chế tiếp nhận và giải quyết phản ánh, khiếu nại trong suốt quá trình livestream và lưu trữ dữ liệu hình ảnh, âm thanh theo quy định.

Trước khi thực hiện livestream bán hàng, người bán phải cung cấp đầy đủ cho người livestream giấy tờ chứng minh đáp ứng điều kiện đầu tư kinh doanh (đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện), đáp ứng chất lượng sản phẩm, hàng hóa; dừng hợp tác, gỡ bỏ thông tin ngay khi phát hiện về hành vi vi phạm.

Người livestream không được cung cấp thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn về công dụng, xuất xứ, chất lượng, giá cả… hàng hóa. Người livestream cần lưu ý không được sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, trang phục, hành vi trái đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục trong quá trình livestream.

Bên cạnh đó, Điều 25 Luật Thương mại điện tử quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ tiếp thị liên kết trong TMĐT như phải xác thực điện tử danh tính người tiếp thị liên kết; ngăn chặn, gỡ bỏ liên kết cho hàng hóa, dịch vụ vi phạm pháp luật…

Tăng cường quản lý hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới

Luật Thương mại điện tử quy định các nền tảng TMĐT nước ngoài có sử dụng tiếng Việt, tên miền “.vn” hoặc đạt ngưỡng giao dịch nhất định tại Việt Nam phải thành lập pháp nhân hoặc chỉ định đại diện theo ủy quyền tại Việt Nam.

Đối với chủ quản nền tảng nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam, Luật quy định nghĩa vụ ký quỹ tại ngân hàng nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, bảo đảm công bằng giữa các chủ thể trong và ngoài nước, phù hợp với thông lệ và cam kết quốc tế.

Tăng cường bảo vệ người tiêu dùng

Luật yêu cầu các nền tảng TMĐT công khai đầy đủ thông tin về chủ sở hữu, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia, cũng như các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa. Người bán chỉ được phép hoạt động sau khi đã được xác thực danh tính điện tử, góp phần nâng cao niềm tin và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.

Ngoài ra, hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ TMĐT cũng là một nội dung mới trong Luật Thương mại điện tử. Luật bổ sung quy định đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ TMĐT, gồm dịch vụ hạ tầng kỹ thuật, thanh toán, trung gian thanh toán, logistics và chứng thực hợp đồng điện tử. Các tổ chức này có trách nhiệm bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và phối hợp với chủ quản nền tảng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật.

Thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân gắn với đổi mới sáng tạo

Quán triệt quan điểm của Đảng và Nhà nước, Luật Thương mại điện tử được xây dựng theo hướng kiến tạo, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật. Luật tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và bình đẳng, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân đầu tư, ứng dụng công nghệ, đổi mới mô hình kinh doanh và tham gia sâu vào TMĐT.

Luật còn quy định các chính sách hỗ trợ đặc thù nhằm bảo đảm tính bao trùm. Theo đó, Nhà nước có chính sách hỗ trợ về kết nối hạ tầng, đào tạo, tiếp cận nền tảng và thực hiện thủ tục hành chính cho các đối tượng như hộ kinh doanh, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và các tổ chức, cá nhân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, qua đó mở rộng cơ hội tham gia TMĐT cho toàn xã hội.

Định hướng phát triển thương mại điện tử xanh và bền vững

Lần đầu tiên, Luật đưa vào các chính sách khuyến khích đầu tư phát triển hạ tầng TMĐT theo hướng giảm phát thải, sử dụng bao bì thân thiện với môi trường và tối ưu hóa hoạt động logistics, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

[1] Duy Minh, Luật Thương mại điện tử 2025: Mở rộng phạm vi điều chỉnh, bảo vệ người tiêu dùng trên không gian số, https://baovephapluat.vn/kinh-te/kinh-doanh-phap-luat/luat-thuong-mai-dien-tu-2025-mo-rong-pham-vi-dieu-chinh-bao-ve-nguoi-tieu-dung-tren-khong-gian-so-190806.html, truy cập ngày 09/01/2026.

[2] Duy Minh, tlđd.

(Ảnh: Internet)