Rà soát cơ chế bảo vệ quyền tiếp cận thông tin, bảo đảm thống nhất hệ thống pháp luật

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu chủ trì cuộc họp thẩm định dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi)

Theo báo cáo tại cuộc họp, Việc ban hành Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) thay thế Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 nhằm giải quyết các hạn chế, khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ quy định của Luật đã được các cơ quan, Bộ, ngành, địa phương phản ánh trong quá trình sơ kết, tổng kết việc thi hành Luật.

Theo đó, Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) quy định về việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân, nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện quyền tiếp cận thông tin, trách nhiệm, nghĩa vụ của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Dự thảo Luật được kết cấu gồm 04 chương, 31 điều (giảm 01 chương, 06 điều so với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016), trong đó, dự thảo Luật kế thừa một số quy định còn phù hợp của Luật Tiếp cận thông tin năm 2016; đồng thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhiều quy định liên quan đến phạm vi thông tin được tiếp cận; phạm vi, trách nhiệm cung cấp thông tin; hình thức công khai thông tin, cung cấp thông tin theo yêu cầu; trình tự, thủ tục cung cấp thông tin.

Một số nội dung cơ bản của dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) như sau:

Về chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin (Điều 1, Điều 10): Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về các cơ quan có trách nhiệm cung cấp thông tin để phù hợp với tên gọi và mô hình tổ chức sau sắp xếp (bỏ quy định về các cơ quan ở cấp huyện; cập nhật tên và trách nhiệm của Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh). Đồng thời, dự thảo Luật bổ sung quy định những đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu có trách nhiệm cung cấp thông tin, bởi vì đây là chủ thể tạo ra thông tin liên quan trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của người dân.

Về thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện (Điều 16): Bên cạnh kế thừa các thông tin được tiếp cận có điều kiện (bí mật kinh doanh, bí mật cá nhân, bí mật gia đình), dự thảo Luật bổ sung các thông tin được tiếp cận có điều kiện để bảo đảm thống nhất với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 và Luật Lưu trữ năm 2024. Cụ thể: việc tiếp cận thông tin thuộc dữ liệu cá nhân thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; việc tiếp cận có điều kiện đối với tài liệu lưu trữ tại lưu trữ lịch sử thực hiện theo quy định của pháp luật về lưu trữ.

Về thông tin phải được công khai (Điều 17): Khoản 1 Điều 17 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung các thông tin phải được công khai rộng rãi để bảo đảm đồng bộ với các luật chuyên ngành trong các lĩnh vực (như y tế, giáo dục, văn hóa, an toàn thực phẩm, môi trường, tài chính, đất đai, xây dựng, đấu thầu, lao động…); bổ sung thông tin về dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu do đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp, nhằm tạo thuận lợi cho người dân được tiếp cận rộng rãi hơn với các thông tin liên quan mật thiết đến đời sống, sản xuất, kinh doanh, lợi ích công cộng, sức khỏe của cộng đồng; đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng tăng của người dân.

Về đa dạng hóa phương thức cung cấp thông tin (Chương III): Dự thảo Luật quy định kết hợp linh hoạt giữa phương thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong tiếp cận thông tin. Điều 18 dự thảo Luật quy định hình thức đăng tải công khai thông tin trên cổng dữ liệu, cổng dữ liệu mở. Điều 24 dự thảo Luật bổ sung các hình thức cung cấp thông tin theo yêu cầu như qua cổng dữ liệu, Cổng dịch vụ công quốc gia, ứng dụng di động hoặc các nền tảng số khác do cơ quan có thẩm quyền công bố.

Về trình tự, thủ tục công khai thông tin, cung cấp thông tin theo yêu cầu: Chương III dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng tập trung quy định các hình thức công khai thông tin, cung cấp thông tin theo yêu cầu; không quy định cụ thể trình tự, thủ tục tại Luật (giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự, thủ tục và các mẫu phiếu áp dụng trong cung cấp thông tin); đồng thời, rút ngắn các quy định về thời gian, thời hạn giải quyết thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu.

Trao đổi, thảo luận tại cuộc họp thẩm định, các đại biểu tham dự nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Ngoài ra, các đại biểu đề nghị cơ quan lập hồ sơ làm rõ hơn nội dung quy định về hành vi bị nghiêm cấm, làm cơ sở cho pháp luật về xử lý vi phạm quy định các biện pháp chế tài đối với hành vi vi phạm; bổ sung các thông tin phải được công khai; đa dạng hóa hình thức công khai thông tin, qua đó tăng cường sự chủ động của các cơ quan, đơn vị trong việc công khai thông tin.

Thứ trưởng Phan Chí Hiếu cho biết, căn cứ hồ sơ, ý kiến phát biểu của các thành viên, Hội đồng khẳng định việc xây dựng dự án Luật là cần thiết

Phát biểu kết luận phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, căn cứ hồ sơ, ý kiến phát biểu của các thành viên, Hội đồng khẳng định việc xây dựng dự án Luật là cần thiết.

Về sự phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Thứ trưởng cho biết, dự thảo Luật đã cơ bản thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương liên quan đến quyền tiếp cận thông tin; bảo vệ bí mật nhà nước, thông tin cá nhân; sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu đề nghị cơ quan chủ trì tiếp tục rà soát, cập nhật thêm các chủ trương mới được ban hành gần đây; làm sâu sắc hơn nội dung liên quan đến chuyển đổi số; bảo đảm phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Về tính hợp hiến, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu khẳng định các nội dung của dự thảo Luật không trái với Hiến pháp, các quy định chung bảo đảm tính hợp pháp. Tuy nhiên, liên quan đến tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ một số quy định của dự thảo để bảo đảm phù hợp, thống nhất với Hiến pháp và các luật có liên quan.

Theo Thứ trưởng, dự thảo Luật hiện chưa có quy định cụ thể về cơ chế khiếu nại, khởi kiện nhằm bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của công dân; đồng thời chưa đề cao đầy đủ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc công khai, cung cấp thông tin. Vì vậy, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu kỹ lưỡng, cân nhắc bổ sung các quy định về chế tài, trách nhiệm pháp lý đối với các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm cung cấp thông tin; đồng thời rà soát các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan nhằm bảo đảm không xảy ra chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật.