Thực trạng công tác phòng, chống tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Trị trong bối cảnh mới

Đặt vấn đề

Tội phạm ma túy là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, có tổ chức, mang tính xuyên quốc gia và thường gắn với các tội phạm khác như rửa tiền, buôn người, sử dụng vũ khí trái phép. Do nằm gần khu vực “Tam giác vàng” - trung tâm sản xuất và trung chuyển ma túy lớn của thế giới, Việt Nam chịu tác động trực tiếp và trở thành địa bàn trọng điểm của loại tội phạm này trong khu vực.

Tỉnh Quảng Trị mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị cũ, có vị trí chiến lược trên tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây, với đường biên giới Việt Nam - Lào dài khoảng 408km, gồm các cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, La Lay, Cha Lo… và nhiều đường tiểu ngạch gắn với hoạt động giao thương truyền thống của cư dân biên giới. Sự mở rộng địa bàn, đa dạng hóa tuyến giao thông cùng với việc áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp (từ ngày 01/7/2025) đặt ra những cơ hội và thách thức mới đối với công tác phòng, chống tội phạm ma túy. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, phân tích thực trạng, nhận diện khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Trị có ý nghĩa cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.

1. Khái niệm tội phạm về ma túy

Tội phạm về ma túy là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm. Các hành vi phạm tội này không chỉ xâm phạm trật tự, an toàn xã hội mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của xã hội. Theo các quan điểm khoa học, tội phạm về ma túy thường có tính tổ chức cao, mang yếu tố xuyên quốc gia và gắn liền với nhiều tội phạm khác như rửa tiền, buôn người, sử dụng vũ khí trái phép. Các dạng hành vi phạm tội chủ yếu về ma túy gồm: sản xuất, vận chuyển, mua bán, tàng trữ, chiếm đoạt trái phép chất ma túy, tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.

Pháp luật Việt Nam hiện hành chưa đưa ra định nghĩa chính thức “tội phạm về ma túy” mà chỉ quy định khái niệm chung về tội phạm và xác định danh mục các hành vi liên quan đến ma túy thông qua các tội danh cụ thể trong Bộ luật Hình sự, đồng thời làm rõ khái niệm “chất ma túy” trong các văn bản chuyên ngành. Về phương diện khoa học pháp lý, khái niệm “tội phạm về ma túy” có thể được tiếp cận trên cơ sở kết hợp giữa “tội phạm” và “ma túy”. Cách tiếp cận này phản ánh thực trạng pháp luật Việt Nam đang tiếp cận tội phạm về ma túy chủ yếu dưới góc độ liệt kê hành vi và bảo vệ chế độ quản lý nhà nước đối với các chất ma túy, chưa xây dựng khung khái niệm khái quát, thống nhất.

Để giải thích yếu tố “tội phạm” và “ma túy”, các tiếp cận quốc tế và khoa học đã đưa ra những cách hiểu khác nhau. Tại khoản 2 Điều 3 Công ước Liên hợp quốc về Chống buôn bán bất hợp pháp các chất ma túy và chất hướng thần năm 1988 quy định: “Dựa theo những quy định của hiến pháp và những khái niệm cơ bản của hệ thống pháp luật của mình, mỗi bên có những biện pháp cần thiết để coi là tội phạm hình sự theo luật riêng của mình, khi hành vi đó là cố ý sử dụng, tàng trữ hoặc trồng các loại cây có chất ma túy hoặc chất hướng thần phục vụ cho mục đích cá nhân trái với những quy định của Công ước năm 1961, Công ước năm 1961 sửa đổi hoặc Công ước năm 1971”.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ma túy theo nghĩa rộng nhất là mọi thực thể hóa học hoặc là những thực thể hỗn hợp khác với tất cả những cái được đòi hỏi, để duy trì một sức khỏe bình thường, việc sử dụng những cái đó sẽ làm biến đổi chức năng sinh học và có thể cả cấu trúc của vật^[1].

Theo quan điểm của tác giả Đoàn Hồng Ánh: "Ma túy là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người dưới bất kỳ hình thức nào sẽ gây kích thích mạnh hoặc ức chế thần kinh và làm thay đổi trạng thái ý thức cũng như sinh lý của người sử dụng^[2].

Nghiên cứu quy định Bộ luật Hình sự năm 1999, tác giả Đỗ Thành Trường đưa ra khái niệm về tội phạm ma túy như sau: “Các tội phạm về ma túy là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định tại Chương XVIII - Bộ luật Hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách có lỗi (có tội phạm được thực hiện dưới hình thức lỗi có thể là lỗi cố ý hoặc có thể là vô ý), xâm phạm chế độ thống nhất quản lý của Nhà nước ta về các chất ma túy, các tiền chất để sản xuất chất ma túy và những hoạt động liên quan trực tiếp đến quá trình quản lý, sử dụng các chất ma túy và các tiền chất đó”^[3].

Từ những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm về tội phạm về ma túy như sau: “Tội phạm về ma túy là những hành vi nguy hiểm cho xã hội do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện dưới hình thức lỗi, được quy định tại Chương XX Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025), xâm phạm đến chế độ quản lý độc quyền của Nhà nước đối với các chất ma túy và tiền chất ma túy, gây ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh, trật tự, sức khỏe cộng đồng và sự ổn định của xã hội”.

2. Thực trạng công tác phòng, chống tội phạm về ma túy tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2022 - 2024^[4]

2.1. Tình hình tội phạm về ma túy tại tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2022 - 2024

Tội phạm về ma túy tại tỉnh Quảng Trị mang những đặc điểm riêng so với nhiều địa phương khác. Là tỉnh biên giới giáp Lào, nằm trên tuyến hành lang kinh tế Đông - Tây, Quảng Trị vừa chịu áp lực từ hoạt động giao thương, vừa bị các đường dây ma túy xuyên quốc gia lợi dụng làm địa bàn trung chuyển nên tội phạm về ma túy chủ yếu phục vụ thị trường tiêu thụ trong nước. Các đường dây hoạt động tại tỉnh Quảng Trị thường cấu kết chặt chẽ với đối tượng nước ngoài, tổ chức tinh vi, đối tượng cầm đầu không trực tiếp tham gia mà điều hành từ xa thông qua các phương tiện công nghệ cao. Đáng lo ngại, các đối tượng thường lợi dụng đồng bào dân tộc thiểu số, người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn hoặc thanh, thiếu niên thiếu hiểu biết pháp luật để vận chuyển ma túy qua các đường mòn, lối mở biên giới, làm gia tăng tính phức tạp và khó kiểm soát tình hình tội phạm ma túy tại địa phương.

Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2022 - 2024, Công an tỉnh Quảng Trị phát hiện hơn 600 vụ việc liên quan đến ma túy, bắt giữ hơn 900 đối tượng. Khối lượng ma túy thu giữ rất lớn với gần 1,5 triệu viên ma túy tổng hợp, hàng trăm kilogam ma túy tổng hợp dạng đá, dạng tinh thể, heroin, cần sa và nhiều chất ma túy chưa giám định^[5]. Trong đó, ma túy tổng hợp dạng viên (Methamphetamine) và dạng tinh thể (Ketamine) là những loại phổ biến được mua bán, vận chuyển và sử dụng trên địa bàn.

Qua tổng hợp số liệu xét xử, trong giai đoạn 2022 - 2024, tình hình tội phạm về ma túy tại tỉnh Quảng Trị tiếp tục diễn biến phức tạp. Cụ thể, toàn tỉnh đã giải quyết 1.881 vụ án hình sự với 3.036 bị cáo, trong đó tội phạm về ma túy là 657 vụ với 1.075 bị cáo (chiếm tỷ lệ 35,4%). Số lượng bị cáo phạm tội về ma túy tăng đều qua các năm, từ 327 bị cáo năm 2022 lên 343 bị cáo năm 2023 và 405 bị cáo trong năm 2024. Riêng năm 2024, Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Trị đã tuyên án tử hình đối với 30 bị cáo, tất cả đều liên quan đến các tội phạm về ma túy, cho thấy mức độ nghiêm trọng và tính chất đặc biệt nguy hiểm của loại tội phạm này.

Đáng chú ý, nhiều vụ án có yếu tố xuyên quốc gia, liên kết với đối tượng tại Lào hoặc các đối tượng từ Lào trực tiếp vào Việt Nam với thủ đoạn sử dụng công nghệ cao để che giấu hành vi phạm tội. Điển hình, ngày 23/5/2024, tại thôn La Lay, xã A Ngo, huyện Đakrông, lực lượng chức năng bắt quả tang 05 đối tượng quốc tịch Lào vận chuyển trái phép 100 bánh được các đối tượng khai nhận là heroin cùng nhiều tang vật liên quan khác được vận chuyển thuê với tiền công là 6.000 USD tiền công vận chuyển từ Lào đưa qua cửa khẩu quốc tế La Lay về Việt Nam tiêu thụ^[6].

2.2. Một số kết quả đạt được trong công tác phòng, chống tội phạm về ma túy tại Quảng Trị

Trước diễn biến phức tạp của tội phạm về ma túy, công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Trị những năm qua đã đạt được một số kết quả tích cực:

Thứ nhất, hệ thống cơ quan chuyên trách từng bước được củng cố, nâng cao năng lực; sự phối hợp giữa các lực lượng ngày càng chặt chẽ, nhất là tại biên giới và cửa khẩu. Lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy tiếp tục giữ vai trò nòng cốt; ngành lao động, thương binh và xã hội chú trọng công tác cai nghiện và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Bên cạnh đó, có sự tăng cường phối hợp lực lượng chức năng của Lào tuần tra, kiểm soát đồng thời các tuyến, địa bàn trọng điểm về ma túy, các đường mòn, lối mở qua lại biên giới hai nước để phát hiện, bắt giữ tội phạm ma túy^[7].

Thứ hai, tỉnh Quảng Trị đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng, thể hiện sự quyết tâm chính trị cao trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy như Kế hoạch số 176/KH-UBND ngày 30/10/2021 thực hiện Chương trình phòng, chống ma túy giai đoạn 2021 - 2025; Quyết định số 233/QĐ-UBND ngày 14/9/2023 về Kế hoạch phòng ngừa, kiểm soát, đấu tranh ngăn chặn tội phạm ma túy, làm trong sạch địa bàn khu vực biên giới tỉnh Quảng Trị; Quyết định số 2830/QĐ-UBND ngày 24/11/2023 về thành lập ban chỉ đạo và tổ giúp việc thực hiện kế hoạch tại Quyết định số 233/QĐ-UBND, Kế hoạch số 29/KH-BCĐ ngày 05/02/2024 của Ban chỉ đạo 138 về thực hiện công tác phòng, chống ma túy… Các văn bản này tạo cơ sở pháp lý và định hướng thống nhất cho việc tổ chức thực hiện ở các cấp, các ngành.

Thứ ba, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh, nhất là tại các địa bàn biên giới như Hướng Hóa, Đakrông. Nhiều hoạt động tuyên truyền được gắn với phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức xét xử lưu động các vụ án ma túy nhằm nâng cao hiệu quả răn đe và phòng ngừa chung.

Trong năm 2024, toàn tỉnh tổ chức hơn 3.300 lượt tuyên truyền, thu hút khoảng 380.000 lượt người tham gia. Xây dựng và duy trì hiệu quả 37 mô hình phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy tại địa bàn các huyện, thị xã, thành phố với 590 điểm hoạt động^[8].

Thứ tư, chất lượng điều tra, truy tố, xét xử các vụ án ma túy tiếp tục được nâng cao, nhiều vụ án phức tạp đã được xử lý kịp thời. Hình phạt được áp dụng nghiêm khắc, tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi. Đối với những vụ án thu hút sự chú ý của dư luận, Tòa án chú trọng chỉ đạo, nâng cao kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa cho Thẩm phán, qua đó góp phần nâng cao chất lượng xét xử và củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý.

Thứ năm, công tác kiểm soát tiền chất, thuốc gây nghiện, cây có chứa chất ma túy và các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự được tăng cường. Hoạt động xuất nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh các mặt hàng nhạy cảm được kiểm tra chặt chẽ, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm.

Thứ sáu, hợp tác quốc tế tiếp tục được mở rộng. Tỉnh Quảng Trị duy trì phối hợp với các tỉnh Savannakhet, Salavan (Lào) trong trao đổi thông tin, tuần tra kiểm soát biên giới. Đồng thời, tỉnh cũng từng bước mở rộng hợp tác với các tổ chức quốc tế, tranh thủ hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật và tập huấn kỹ năng nghiệp vụ phục vụ công tác phòng, chống ma túy^[9].

3. Những hạn chế, khó khăn trong công tác phòng, chống tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Trị

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng, chống tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Trị còn tồn tại một số hạn chế, khó khăn nhất định, cụ thể:

Thứ nhất, ở một số địa phương, nhận thức của cấp ủy, chính quyền, đoàn thể về vai trò, trách nhiệm trong công tác phòng, chống ma túy còn chưa đầy đủ. Công tác kiểm tra, đôn đốc chưa được tiến hành thường xuyên. Phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc ở một số nơi còn hạn chế, quần chúng nhân dân không dám tố giác tội phạm, hoặc thờ ơ với công tác phòng, chống tội phạm ma túy. Nhiều mô hình, điển hình có hiệu quả, nhiều cách làm hay chưa được nhân rộng kịp thời^[10].

Thứ hai, hệ thống pháp luật về phòng, chống ma túy còn bất cập. Các quy định liên quan đến chứng cứ điện tử và hoạt động trên không gian mạng chưa được quy định đầy đủ, gây khó khăn trong việc thu thập, bảo quản và sử dụng dữ liệu điện tử trong giải quyết vụ án hình sự liên quan đến tội phạm về ma túy. Cơ chế kiểm soát tiền chất, hàng hóa qua dịch vụ chuyển phát nhanh và giao dịch xuyên biên giới chưa chặt chẽ, tạo kẽ hở để tội phạm lợi dụng. Bộ luật Hình sự chưa có quy định về việc sử dụng công nghệ cao hoặc trí tuệ nhân tạo trong nhóm các tội phạm về ma túy là tình tiết định khung tăng nặng.

Thứ ba, thách thức từ việc áp dụng quy định mới. Khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự năm 2025 đã bổ sung Điều 256a quy định tội sử dụng trái phép chất ma túy. Quy định này mở rộng phạm vi xử lý hình sự, tuy nhiên, cũng đặt ra áp lực lớn đối với địa phương có tỷ lệ người nghiện và tái nghiện cao như Quảng Trị, sẽ làm gia tăng đáng kể số vụ án, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về nhân lực, cơ sở cai nghiện và cơ chế phối hợp tố tụng.

Thứ tư, khái niệm “chất ma túy” chưa được thống nhất. Khái niệm này được quy định rải rác trong nhiều văn bản như: Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, Thông tư liên tịch số 08/2015/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP sửa đổi, bổ sung một số điểm của Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP ngày 24/12/2007 của Bộ trưởng Bộ Công an, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Tư pháp hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Chương XVIII “Các tội phạm về ma túy” của Bộ luật Hình sự năm 1999 (nay được quy định tại Chương XX Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025) mà chưa có một quy định nào khái quát được toàn bộ và nêu rõ thế nào là “chất ma túy” thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật hình sự. Do đó, dễ dẫn đến hiểu nhầm, gây khó khăn cho cơ quan thi hành pháp luật^[11].

Thứ năm, hợp tác quốc tế trong phòng, chống tội phạm về ma túy còn nhiều hạn chế. Việc trao đổi thông tin và phối hợp điều tra với lực lượng chức năng của Lào gặp trở ngại do rào cản ngôn ngữ và sự khác biệt về hệ thống pháp luật. Đối với các đường dây do đối tượng cầm đầu từ nước ngoài điều hành, công tác truy vết và triệt phá khó khăn khi chúng không trực tiếp lộ diện mà sử dụng công nghệ cao để liên lạc, chỉ đạo và điều hành hoạt động từ xa, làm gia tăng thách thức cho quá trình điều tra, bắt giữ.

4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng, chống tội phạm về ma túy tại tỉnh Quảng Trị trong bối cảnh mới

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và tăng cường trách nhiệm tổ chức thực hiện. Cần phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp và phong trào quần chúng. Tiếp tục tổ chức các hoạt động tuyên truyền hưởng ứng “Tháng hành động phòng, chống ma túy” và “Ngày toàn dân phòng, chống ma túy 26/6”, bảo đảm hiệu quả thiết thực. Triển khai thực hiện Kế hoạch của Ủy ban nhân dân tỉnh về xây dựng “địa bàn 03 tốt” (phong trào tốt, quản lý tốt, đấu tranh tốt) trong phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy giai đoạn 2023 - 2025 sang các địa phương mới sáp nhập; thực hiện đồng bộ, huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân tham gia xây dựng và giữ vững, nhân rộng “địa bàn 03 tốt” trong đấu tranh phòng, chống tội phạm và tệ nạn ma túy^[13].

Công tác kiểm tra, đôn đốc phải được tiến hành liên tục, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện, đẩy mạnh hoạt động thu thập và xử lý thông tin nghiệp vụ trên toàn bộ địa bàn mới, tập trung vào các tuyến, địa bàn, lĩnh vực trọng điểm như các cửa khẩu Lao Bảo, La Lay, Cha Lo, Cà Roòng, dọc tuyến biên giới Việt - Lào và tuyến biển qua cảng Hòn La… chủ động phát hiện các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm nhằm ngăn chặn hoạt động vận chuyển ma túy với nhiều thủ đoạn tinh vi.

Cần triển khai các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế, tạo sinh kế bền vững để hạn chế tình trạng người dân bị lôi kéo, mua chuộc tham gia vận chuyển hoặc tiếp tay cho tội phạm ma túy; huy động già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng ở các khu vực miền núi, biên giới tham gia công tác vận động, thuyết phục, gắn phòng, chống ma túy với xây dựng đời sống văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Bên cạnh đó, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị có thể xem xét thành lập Trung tâm Điều phối phòng, chống ma túy và an ninh mạng trực thuộc Công an tỉnh, có chức năng điều phối thông tin liên ngành, thiết lập cơ chế cảnh báo nhanh song phương với lực lượng chức năng của Lào. Biện pháp này góp phần bảo đảm tính chủ động cho địa phương trong công tác phòng, chống ma túy.

Đồng thời, cần phát động sâu rộng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, nhân rộng các mô hình tự quản ở cộng đồng, nhất là tại khu vực biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó khơi dậy tinh thần chủ động, tích cực của nhân dân trong phát hiện, tố giác và phòng ngừa tội phạm ma túy.

Thứ hai, hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng, chống ma túy để khắc phục những khoảng trống đã bộc lộ, nhất là trong bối cảnh công nghệ số đang phát triển mạnh mẽ.

Trước hết, cần sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 theo hướng quy định rõ cơ chế thu thập, bảo quản và sử dụng dữ liệu điện tử làm chứng cứ; đồng thời, mở rộng phạm vi kiểm soát tiền chất và hoạt động vận chuyển hàng hóa qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh nhằm hạn chế kẽ hở pháp lý mà tội phạm có thể lợi dụng.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung tình tiết định khung tăng nặng trong Bộ luật Hình sự đối với hành vi phạm tội về ma túy có sử dụng công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo hoặc thực hiện trên không gian mạng, nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh với tội phạm trong bối cảnh mới.

Thứ ba, bảo đảm điều kiện thực thi và hướng dẫn áp dụng Điều 256a Bộ luật Hình sự sửa đổi, bổ sung năm 2025. Trước áp lực gia tăng số vụ án khi phạm vi xử lý hình sự được mở rộng theo Điều 256a, cần ban hành văn bản hướng dẫn áp dụng Điều 256a về tội sử dụng trái phép chất ma túy, bảo đảm áp dụng thống nhất trên toàn quốc.

Riêng đối với Quảng Trị, địa bàn có số lượng người nghiện và tái nghiện cao, cần tăng cường nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng, củng cố hệ thống cơ sở cai nghiện và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ. Giải pháp này nhằm bảo đảm vừa thực thi nghiêm minh quy định mới của pháp luật hình sự, vừa hạn chế nguy cơ quá tải cho hệ thống tư pháp và cơ sở cai nghiện trong thực tiễn.

Thứ tư, thống nhất khái niệm pháp lý về “chất ma túy”. Để khắc phục tình trạng khái niệm “chất ma túy” được quy định rải rác, thiếu tính khái quát và dễ gây cách hiểu khác nhau trong thực tiễn áp dụng, cần nghiên cứu ban hành một quy định thống nhất trong lĩnh vực hình sự. Các cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu đưa ra khái niệm khái quát được những yếu tố của “chất ma túy” thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật hình sự, chứ không phải là khái niệm “chất ma túy” dùng chung trong tất cả lĩnh vực y khoa, khoa học, pháp luật… và cần được quy định thành một điều luật riêng. Theo đó, khái niệm chất ma túy nên được hiểu là “các chất gây nghiện, chất hướng thần nằm trong danh mục các chất ma túy do Chính phủ ban hành ở dạng tự nhiên hoặc dạng tổng hợp, có trọng lượng, thể tích, hàm lượng nhất định theo quy định của pháp luật”^[14].

Thứ năm, tăng cường hợp tác quốc tế. Cơ chế phối hợp thường xuyên, trao đổi thông tin kịp thời, tổ chức chốt kiểm soát tại các điểm nóng và tuần tra liên tục tại các tuyến biên giới, nhất là tại các đường tiểu ngạch, đường mòn, lối mở cần phải được thiết lập và duy trì ổn định. Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực phiên dịch, kiến thức pháp lý quốc tế và kỹ năng xử lý dữ liệu số cho lực lượng chức năng, nhằm khắc phục rào cản ngôn ngữ, pháp lý, cũng như đáp ứng yêu cầu truy vết, triệt phá các đường dây tội phạm ma túy xuyên quốc gia.

Thứ sáu, tăng cường kiểm tra, giám sát và đôn đốc thực hiện công tác phòng, chống ma túy tại đơn vị, địa phương. Cần thúc đẩy chuyển đổi các hoạt động phòng, chống ma túy từ phương thức truyền thống sang hiện đại; tổ chức giao ban, trao đổi và nhân rộng những kinh nghiệm, cách làm hiệu quả giữa các sở, ban, ngành, đoàn thể và địa phương, đặc biệt là các địa phương giáp ranh. Đồng thời, tăng cường lắp đặt hệ thống camera giám sát tại cửa khẩu, cảng biển, tuyến đường trọng điểm; phát triển năng lực trinh sát trên không gian mạng; giám sát chặt chẽ các cơ sở kinh doanh có điều kiện như karaoke, quán bar, nhà nghỉ để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.

Kết luận

Dự báo trong thời gian sắp tới, tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Trị tiếp tục diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập, hình thành tỉnh Quảng Trị mới và áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mặc dù các lực lượng chức năng đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong phát hiện, điều tra và triệt phá các đường dây lớn, song nguy cơ tái diễn và mở rộng vẫn hiện hữu, nhất là tại khu vực biên giới và tuyến biển.

Trước thực trạng đó, việc tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện tình hình; tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành; mở rộng hợp tác quốc tế; đồng thời huy động sự tham gia tích cực của nhân dân là những yêu cầu cấp thiết. Trong bối cảnh đó, việc triển khai đồng bộ, hiệu quả các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao công tác phòng, chống tội phạm về ma túy; đồng thời, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và tạo nền tảng ổn định cho phát triển bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới./.

Hoàng Minh Hải

Khoa Luật Hình sự, Trường Đại học Luật, Đại học Huế

(Ảnh: Internet)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đỗ Thành Trường (2017), Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Điện Biên: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận án Tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội.

2. Đoàn Hồng Ánh (2022), Tội mua bán trái phép chất ma túy từ thực tiễn tỉnh Hà Nam, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.

3. Lê Minh (2024), Quyết liệt đẩy lùi tệ nạn ma túy, https://baoquangtri.vn/quyet-liet-day-lui-te-nan-ma-tuy-186444.htm, truy cập ngày 12/01/2026.

4. Nguyễn Thị Thu Thảo (2014), Các tội phạm về ma túy trong luật hình sự Việt Nam và thực tiễn xét xử trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2000 - 2010, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa luật - Đại học quốc gia Hà Nội.

5. Phạm Minh Tuyên (2013), Các tội phạm ma túy ở Việt Nam: Cơ sở lý luận và thực tiễn xét xử, Tài liệu tham khảo dùng cho các Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Nxb. Hồng Đức.

6. Phan Dũng Định (2022), Thực trạng và giải pháp phòng, chống tội phạm về ma túy trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, https://danchuphapluat.vn/thuc-trang-va-giai-phap-phong-chong-toi-pham-ve-ma-tuy-tren-dia-ban-thanh-pho-ho-chi-minh-2344.html, truy cập ngày 12/01/2026.

7. Thái Dương (2023), Phòng, chống tội phạm ma túy tuyến biên giới Việt-Lào là trọng tâm hành động quốc gia, https://nhandan.vn/phong-chong-toi-pham-ma-tuy-tuyen-bien-gioi-viet-lao-la-trong-tam-hanh-dong-quoc-gia-post755292.html, truy cập ngày 12/01/2026.

8. Thanh Thủy, Hạnh Quỳnh (2024), Quảng Trị: Bắt giữ vụ vận chuyển 100 bánh heroin từ Lào vào Việt Nam, https://www.vietnamplus.vn/quang-tri-bat-giu-vu-van-chuyen-100-banh-heroin-tu-lao-vao-viet-nam-post955730.vnp, truy cập ngày 12/01/2026.

9. Viết Lam (2024), Công tác đấu tranh, ngăn chặn tội phạm ma túy qua biên giới Quảng Trị còn nhiều cam go, https://www.bienphong.com.vn/cong-tac-dau-tranh-ngan-chan-toi-pham-ma-tuy-qua-bien-gioi-quang-tri-con-nhieu-cam-go-post481477.html, truy cập ngày 12/01/2026.

10. Vĩnh Long (2024), Chuyển biến tích cực sau 05 năm thực hiện Chỉ thị số 36-CT/TW của Bộ Chính trị về phòng chống ma túy, Cổng thông tin Đảng bộ tỉnh Quảng Trị.