Hội nghị truyền thông về trợ giúp pháp lý và phổ biến pháp luật cho người có công.

Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.

Theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý, trợ giúp viên pháp lý là một trong những người thực hiện trợ giúp pháp lý. Khác với luật sư, người đại diện, bào chữa viên nhân dân, trợ giúp viên pháp lý là viên chức thuộc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước của Sở Tư pháp, được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm và cấp thẻ trợ giúp viên pháp lý.

Trợ giúp viên pháp lý có trách nhiệm thực hiện tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng miễn phí cho các đối tượng theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý, giúp họ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật.

Truyền thông về Luật Trợ giúp pháp lý và pháp luật liên quan đến trẻ em.

Nhiều người dân chưa kịp thích nghi với cách thức tiếp cận dịch vụ pháp lý tại nơi ở mới

Việc tổ chức lại chính quyền địa phương còn hai cấp từ ngày 01/7/2025 theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2024 và Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16/6/2025 của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cùng với yêu cầu hiện đại hóa nền hành chính và thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, đang đặt ra nhiều thách thức đối với tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý trên địa bàn thành phố Hà Nội. Trong đó, đội ngũ trợ giúp viên pháp lý cũng đang đối diện với một số khó khăn, thách thức tiêu biểu như:

"Khoảng trống" phối hợp trong hệ thống hành chính mới: Việc bãi bỏ cấp chính quyền địa phương ở quận, huyện kéo theo sự giải thể các Phòng Tư pháp - vốn là đầu mối quan trọng trong hỗ trợ, phối hợp và triển khai công tác trợ giúp pháp lý. Trong khi đó, bộ phận tư pháp cấp xã/phường chưa được trang bị đầy đủ về chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, đặc biệt trong việc tổ chức truyền thông pháp luật và xử lý các vụ việc phức tạp tại địa phương. Điều này tạo ra "khoảng trống" phối hợp đáng kể giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước với cấp cơ sở.

Biến động địa giới hành chính và thay đổi thói quen tiếp cận pháp luật của người dân: Việc sáp nhập, nâng cấp đơn vị hành chính (như chuyển từ xã lên phường) làm thay đổi phương thức quản lý và cung cấp dịch vụ công. Nhiều người dân chưa kịp thích nghi với cách thức tiếp cận dịch vụ pháp lý tại nơi ở mới, làm gia tăng nguy cơ bỏ sót đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Trợ giúp viên pháp lý phải chủ động nắm bắt tình hình, phối hợp chặt chẽ với chính quyền cơ sở để kịp thời thông tin, hướng dẫn, bảo đảm đúng và đủ đối tượng được thụ hưởng chính sách pháp luật.

Thách thức từ quá trình chuyển đổi số: Hà Nội là địa phương đi đầu trong phát triển chính quyền số và đô thị thông minh, đòi hỏi đội ngũ trợ giúp viên pháp lý phải nhanh chóng làm chủ các công cụ công nghệ như Cổng dịch vụ công Thành phố, phần mềm quản lý vụ việc trợ giúp pháp lý, hệ thống số hóa hồ sơ và tư vấn trực tuyến. Tuy nhiên, nhiều trợ giúp viên pháp lý chưa được tập huấn bài bản về kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin, dẫn đến "lúng túng" trong thao tác, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc và chất lượng dịch vụ pháp lý.

Sự cạnh tranh với dịch vụ pháp lý thương mại: Trên địa bàn Hà Nội có nhiều văn phòng luật, trung tâm tư vấn pháp luật tư nhân hoạt động mạnh mẽ, thường xuyên quảng bá dịch vụ trên các nền tảng số như mạng xã hội (Zalo, Facebook, Google...). Trong khi đó, hoạt động trợ giúp pháp lý Nhà nước lại chưa được truyền thông đầy đủ và rõ ràng, khiến người dân dễ nhầm lẫn giữa dịch vụ pháp lý miễn phí của Nhà nước và dịch vụ pháp lý có thu phí được tiếp thị miễn phí ban đầu.

Khối lượng vụ việc pháp lý phức tạp, yêu cầu chuyên môn cao: Hà Nội luôn đứng đầu cả nước về số lượng tranh chấp đất đai, dân sự, thừa kế, khiếu nại hành chính... Điều này đòi hỏi trợ giúp viên pháp lý phải thường xuyên cập nhật các quy định pháp luật mới như pháp luật về đất đai, pháp luật về hộ tịch, pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương… Đồng thời, cần có kỹ năng truyền đạt dễ hiểu, gần gũi để người dân nắm bắt, hiểu đúng và thực hiện đúng pháp luật.

Chính sách đãi ngộ chưa phù hợp với đặc thù công việc: Chế độ phụ cấp, thù lao, hỗ trợ công tác cho trợ giúp viên pháp lý hiện chưa tương xứng với tính chất công việc nặng nề, nhất là trong các hoạt động truyền thông pháp luật tại cơ sở ở những địa bàn xa trung tâm như Phú Xuyên, Thường Tín, Ứng Hòa. Việc di chuyển nhiều, điều kiện làm việc hạn chế nhưng chưa có cơ chế hỗ trợ kịp thời đã phần nào ảnh hưởng đến động lực làm việc và sự gắn bó lâu dài của đội ngũ này.

Hội nghị triển khai của Hội đồng Phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng.

Thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả

Thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, Bộ Tư pháp đã triển khai Đề án “Nâng cao vai trò, hiện đại hóa, phát triển trợ giúp pháp lý đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” đồng thời đưa ra giải pháp “xây dựng đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý chuyên nghiệp, có đầy đủ kiến thức và kỹ năng bảo đảm cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý có chất lượng, nhất là trong tố tụng tư pháp” để thực hiện. Để đạt được mục tiêu đề ra, trên cơ sở thực tiễn công tác, tác giả đề xuất một số giải pháp cụ thể như sau:

(i) Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về trợ giúp pháp lý theo hướng đồng bộ, cụ thể, tránh chồng chéo và xác định rõ trách nhiệm của các cấp, ngành trong phối hợp thực hiện.

(ii) Tăng cường nhân lực và nâng cao chất lượng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý: Rà soát bổ sung biên chế hợp lý; quy định rõ tiêu chuẩn tuyển dụng, bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý; thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu để bảo đảm chất lượng dịch vụ pháp lý trong bối cảnh mới.

(iii) Xây dựng cơ chế đãi ngộ phù hợp: Nghiên cứu đề xuất các chế độ phụ cấp thâm niên, công tác phí, hỗ trợ công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý tại cơ sở, đặc biệt tại vùng khó khăn nhằm thu hút lực lượng trẻ, có năng lực gắn bó lâu dài với công tác trợ giúp pháp lý.

(iv) Đẩy mạnh truyền thông đa kênh: Phổ biến sâu rộng Luật Trợ giúp pháp lý và quyền được trợ giúp pháp lý đến mọi tầng lớp nhân dân qua Đài Phát thanh, truyền hình Hà Nội, hệ thống loa phường, cổng thông tin điện tử, ứng dụng iHaNoi…, tăng cường khả năng nhận diện và tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí.

Hội nghị truyền thông dưới hình thức phiên tòa giả định.

(v) Thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý và chính quyền cấp xã: Xây dựng quy chế phối hợp cụ thể để hỗ trợ tiếp cận thông tin người dân thuộc diện được trợ giúp pháp lý, phối hợp trong truyền thông pháp luật và xử lý vụ việc tại cơ sở.

(vi) Tổ chức các lớp tập huấn chuyển đổi số chuyên sâu: Đào tạo kỹ năng sử dụng Cổng dịch vụ công, phần mềm quản lý vụ việc, lưu trữ hồ sơ điện tử, tư vấn pháp lý trực tuyến... theo phương thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, có tài liệu hướng dẫn chi tiết và hỗ trợ kỹ thuật sau tập huấn, giúp trợ giúp viên pháp lý nâng cao hiệu quả làm việc, thích ứng tốt với yêu cầu chuyển đổi số.

ThS.TGVPL. Nguyễn Thị Thanh Xuân

Chi nhánh Trợ giúp pháp lý số 4 - Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước thành phố Hà Nội