Vấn đề trách nhiệm hình sự (TNHS) của tổ chức, pháp nhân vẫn đang là chủ đề gây tranh cãi không chỉ ở các nước chưa coi tổ chức, pháp nhân là chủ thể TNHS, mà ở cả những nước pháp luật đã quy định TNHS của tổ chức, pháp nhân. Về mặt thực tiễn, các ý kiến tranh luận đưa ra trên cơ sở tình hình vi phạm của tổ chức, pháp nhân; nhu cầu bảo vệ của pháp luật hình sự; tính hợp lý và khả thi của việc quy định TNHS của pháp nhân trong phòng chống tội phạm, bảo vệ quyền, lợi ích của tổ chức, công dân.

Ở Việt Nam vấn đề TNHS của tổ chức, pháp nhân đã được đặt ra chính thức trong quá trình xây dựng Bộ luật Hình sự năm 1999. Trong những dự thảo ban đầu của quá trình xây dựng Bộ luật Hình sự năm 1999, những người soạn thảo đã xây dựng một số quy phạm cho phép truy cứu TNHS đối với pháp nhân, tổ chức. Tuy nhiên, trong quá trình thuyết trình và thảo luận, vấn đề chưa được nghiên cứu sâu, nên dự thảo đề xuất quy định TNHS của tổ chức, pháp nhân đã không được chấp nhận. Tuy nhiên, vấn đề TNHS của tổ chức, pháp nhân vẫn được tranh luận nhiều trong khoa học luật hình sự và trở thành một trong những vấn đề cấp thiết trong khoa học cũng như thực tiễn lập pháp hình sự nước ta.

Cùng với xu thế của việc quy định TNHS của tổ chức, pháp nhân ngày càng phổ biến trên thế giới, cho thấy, việc quy định TNHS của tổ chức, pháp trong Luật Hình sự Việt Nam là cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Trong phạm vi bài viết “Cơ sở thực tiễn của việc quy định trách nhiệm hình sự của tổ chức, pháp nhân”, PGS. TS Trần Văn Độ đã đề cập đến những nội dung chính sau: (1) Cơ sở thực tiễn của việc quy định trách nhiệm hình sự của tổ chức, pháp nhân; (2) Sự cần thiết của việc quy định trách nhiệm hình sự của tổ chức, pháp nhân trong Luật hình sự của Việt Nam.

Để hiểu hơn những nội dung mà tác giả đã đề cập, độc giả có thể nghiên cứu bài viết được đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Số chuyên đề tháng 8/2014 về “Xây dựng Dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi”.

Vũ Hải Việt