1. Những kết quả đạt được
Trong bối cảnh thực hiện chính sách đổi mới, mở cửa và hội nhập quốc tế, cùng với tiến trình hoàn thiện hệ thống pháp luật, Luật Lý lịch tư pháp đã được Quốc hội khóa XII, Kỳ họp thứ năm thông qua ngày 17/6/2009, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2010. Luật Lý lịch tư pháp năm 2009 được ban hành, đặt cơ sở pháp lý vững chắc cho sự phát triển của công tác quản lý lý lịch tư pháp ở Việt Nam, gắn hoạt động xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp với hoạt động cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Lần đầu tiên, các nội dung quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp và nhiệm vụ xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xác định đầy đủ, rõ ràng và có hệ thống.
Để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của công tác lý lịch tư pháp trong tình hình mới, ngày 28/12/2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2369/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Xây dựng Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia và kiện toàn tổ chức thuộc Sở Tư pháp để xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp” (Quyết định số 2369/QĐ-TTg). Trên cơ sở đó, tổ chức bộ máy, nhân lực làm công tác lý lịch tư pháp từng bước được kiện toàn. Tại Bộ Tư pháp, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia được thành lập, có chức năng xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp trong phạm vi cả nước và thực hiện một số nhiệm vụ trong lĩnh vực lý lịch tư pháp do Bộ trưởng Bộ Tư pháp giao. Tại các địa phương, 05 Phòng Lý lịch tư pháp thuộc Sở Tư pháp của 05 thành phố trực thuộc trung ương đã được thành lập, 58 Sở Tư pháp còn lại được kiện toàn bộ phận làm công tác lý lịch tư pháp tại Phòng Hành chính tư pháp để thực hiện nhiệm vụ quản lý lý lịch tư pháp theo yêu cầu của Luật Lý lịch tư pháp năm 2009. Trong quá trình gần 15 năm (2010 - 2025), công tác lý lịch tư pháp đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần quan trọng trong công cuộc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Cụ thể như sau:
Một là, hoàn thiện thể chế về lý lịch tư pháp.
Sau gần 15 năm thực hiện, các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Lý lịch tư pháp năm 2009 cơ bản được ban hành đầy đủ nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Luật. Bên cạnh đó, ngày 19/02/2013, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 338/QĐ-TTg phê duyệt “Chiến lược phát triển lý lịch tư pháp đến năm 2020, tầm nhìn 2030”. Đây là văn bản quan trọng, mang tính định hướng và xác lập các điều kiện vật chất, kỹ thuật và nguồn nhân lực cho sự phát triển của công tác lý lịch tư pháp ở Việt Nam.
Hai là, xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp.
Thực hiện nhiệm vụ xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp trên phạm vi toàn quốc, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia đã thực hiện tiếp nhận thông tin từ trên 1.000 đầu mối (trại giam, trại tạm giam; Công an cấp tỉnh, huyện; 63 Sở Tư pháp; Tòa án quân sự trung ương; Tòa án nhân dân cấp cao; Viện kiểm sát nhân dân tối cao). Tính đến ngày 31/12/2024, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia đã thực hiện tiếp nhận, tích hợp, xây dựng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp điện tử với gần 03 triệu thông tin; các Sở Tư pháp trên toàn quốc đã tích hợp, xử lý được 6,6 triệu thông tin; đã lập được hơn 1,3 triệu hồ sơ lý lịch tư pháp điện tử.
Bên cạnh nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp điện tử, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia và Sở Tư pháp các địa phương đã thực hiện xây dựng, lưu trữ cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp bằng văn bản giấy. Tính đến tháng 12/2024, tại Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia đã lưu trữ hơn 234.000 hồ sơ lý lịch tư pháp bằng văn bản giấy; hơn 836.000 giấy chứng nhận đã chấp hành xong án phạt tù. Tại các địa phương, Sở Tư pháp thực hiện lưu trữ hồ sơ lý lịch tư pháp bằng giấy đã được lập theo thẩm quyền.
 |
| Ảnh do tác giả cung cấp. |
Ba là, thực hiện nhiệm vụ cấp Phiếu lý lịch tư pháp.
Hoạt động cấp Phiếu lý lịch tư pháp cơ bản đáp ứng yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Phiếu lý lịch tư pháp ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội - là loại giấy tờ xác nhận chính thức của cơ quan nhà nước về tình trạng án tích của cá nhân. Tính đến ngày 31/12/2024, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia và các Sở Tư pháp trên toàn quốc đã cấp khoảng 08 triệu Phiếu lý lịch tư pháp với tỷ lệ đúng hạn trên 98%. Một số ít trường hợp trễ hạn do không rõ thông tin án tích, phải tra cứu, xác minh nhiều nơi, một số cơ quan phối hợp chậm trả lời hoặc không có thông tin.
Bên cạnh đó, trên cơ sở Quy chế phối hợp số 02/QCPH-TTLLTPQG-C53 ngày 29/6/2018 giữa Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia và Cục Hồ sơ nghiệp vụ thuộc Bộ Công an (V06) về việc phối hợp tra cứu, xác minh thông tin để cấp Phiếu lý lịch tư pháp, Phòng Hồ sơ nghiệp vụ, Công an cấp tỉnh (PV06) thực hiện tra cứu, xác minh thông tin, tổng hợp, trả kết quả đối với hơn 03 triệu yêu cầu, phục vụ hoạt động cấp Phiếu lý lịch tư pháp của các Sở Tư pháp trên cả nước.
Bốn là, thực hiện kiểm tra liên ngành, kiểm tra công tác lý lịch tư pháp.
Hằng năm, Bộ Tư pháp đã phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành tình hình thực hiện Luật Lý lịch tư pháp năm 2009 tại các tỉnh, thành phố. Đồng thời, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia đã tổ chức kiểm tra tình hình thực hiện quy định của pháp luật về lý lịch tư pháp tại các Sở Tư pháp. Thông qua hoạt động kiểm tra, nhiều hạn chế, thiếu sót của các Sở Tư pháp đã được kịp thời chấn chỉnh. Đồng thời, nhiều vấn đề khó khăn, vướng mắc của các Sở Tư pháp đã được tháo gỡ, hướng dẫn kịp thời.
Năm là, hướng dẫn nghiệp vụ, truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật về lý lịch tư pháp.
Bộ Tư pháp đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ cho các Sở Tư pháp, thường xuyên theo dõi, đôn đốc các Sở Tư pháp thực hiện nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và cấp Phiếu lý lịch tư pháp; tiếp nhận, trả lời các phản ánh, kiến nghị của người dân gửi qua Cổng dịch vụ công quốc gia. Đồng thời, Bộ Tư pháp đã quan tâm thực hiện truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật về lý lịch tư pháp, xây dựng, biên soạn tài liệu tuyên truyền pháp luật về lý lịch tư pháp; thực hiện tuyên truyền pháp luật về lý lịch tư pháp bằng nhiều hình thức trên báo, tạp chí chuyên ngành, xây dựng các phóng sự trên Đài truyền hình Việt Nam (VTV), Đài tiếng nói Việt Nam (VOV); đăng tải các tin, bài về hoạt động nghiên cứu, trao đổi nghiệp vụ lý lịch tư pháp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp và Trang thông tin điện tử lý lịch tư pháp...
Sáu là, triển khai ứng dụng công nghệ thông tin trong xây dựng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực lý lịch tư pháp.
Từ năm 2011, Bộ Tư pháp đã xây dựng phần mềm quản lý lý lịch tư pháp dùng chung cho các Sở Tư pháp và Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia để phục vụ công tác xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu và cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Từ tháng 5/2015, Bộ Tư pháp đã triển khai sử dụng phân hệ trao đổi thông tin lý lịch tư pháp điện tử giữa Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia và các Sở Tư pháp nhằm từng bước thay thế việc gửi thông tin lý lịch tư pháp bằng văn bản giấy. Đã có khoảng 1,5 triệu thông tin điện tử được trao đổi, cung cấp từ các Sở Tư pháp cho Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia. Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia cũng đã chủ động nghiên cứu, xây dựng giải pháp ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác phối hợp tra cứu, xác minh để cấp Phiếu lý lịch tư pháp.
Đồng thời, Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia và các Sở Tư pháp đã chủ động, “mạnh dạn” đẩy mạnh cải cách hành chính trong lĩnh vực lý lịch tư pháp, áp dụng các phương thức mới trong việc nhận hồ sơ và trả kết quả cấp Phiếu lý lịch tư pháp (qua dịch vụ bưu chính, cấp Phiếu lý lịch tư pháp trực tuyến…); nghiên cứu, áp dụng nhiều giải pháp công nghệ thông tin nhằm nâng cao chất lượng công tác cấp Phiếu lý lịch tư pháp, rút ngắn thời gian tra cứu, xác minh thông tin, rút ngắn thời gian trả kết quả cho cá nhân, cơ quan, tổ chức, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực lý lịch tư pháp.
Bộ Tư pháp đã tập trung thực hiện các nhiệm vụ theo Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 06), Chỉ thị số 23/CT-TTg ngày 09/7/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính cấp Phiếu lý lịch tư pháp tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp (Chỉ thị số 23/CT-TTg), Quyết định số 498/QĐ-TTg ngày 11/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa quy định, thủ tục hành chính liên quan đến Phiếu lý lịch tư pháp. Theo đó, Bộ Tư pháp tập trung thực hiện phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính yêu cầu phải có Phiếu lý lịch tư pháp trong các lĩnh vực quản lý của Bộ; nghiên cứu và triển khai cấp Phiếu lý lịch tư pháp qua ứng dụng VNeID; thực hiện phân quyền cho các Sở Tư pháp tra cứu thông tin tại cơ sở dữ liệu của Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia; hướng dẫn các địa phương thực hiện tái cấu trúc quy trình thực hiện thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp trực tuyến; thực hiện việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp…
2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác lý lịch tư pháp trong thời gian tới
Nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác lý lịch tư pháp trong bối cảnh tình hình mới, nghiên cứu cho thấy cần thực hiện một số giải pháp sau:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế về lý lịch tư pháp.
Thực hiện Kế hoạch số 04-KH/BCĐ ngày 13/11/2024 của Ban Chỉ đạo Trung ương tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khóa XII “Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả” (Nghị quyết số 18-NQ/TW), Kết luận số 09-KL/BCĐ ngày 24/11/2024 của Ban Chỉ đạo Trung ương, Kế hoạch số 141/KH-BCĐTKNQ18 ngày 06/12/2024 của Ban Chỉ đạo Chính phủ về tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, sau khi nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng về chức năng, nhiệm vụ, Bộ Tư pháp đã trao đổi, thống nhất với Bộ Công an và báo cáo cấp có thẩm quyền về việc đề xuất chuyển nhiệm vụ quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp và thực hiện dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an. Trên cơ sở đó, Ban Chỉ đạo về tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW của Chính phủ đã có Công văn số 06/CV-BCĐTKNQ18 ngày 12/01/2025 về việc bổ sung, hoàn thiện phương án sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ. Theo đó, Bộ Chính trị đã có ý kiến thống nhất chuyển một số nhiệm vụ của các bộ, ngành về Bộ Công an, trong đó có nhiệm vụ quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp và thực hiện dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an.
Ngày 27/02/2025, Bộ Tư pháp và Bộ Công an đã tổ chức Hội nghị bàn giao, tiếp nhận nhiệm vụ quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp và thực hiện dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Kể từ ngày 01/3/2025, nhiệm vụ quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp và thực hiện dịch vụ công cấp Phiếu lý lịch tư pháp do Bộ Công an chính thức thống nhất thực hiện.
Trong bối cảnh mới, đặc biệt, nhằm thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng pháp luật và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cần phải hoàn thiện pháp luật về lý lịch tư pháp, trọng tâm là Luật Lý lịch tư pháp. Theo đó, cần bổ sung quy định bảo đảm thực hiện chế định xóa án tích theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025). Đồng thời, nâng cao chất lượng, hiệu quả của cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp. Trong bối cảnh mới với những yêu cầu, đòi hỏi cao hơn trong quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp, cải cách tư pháp, cải cách hành chính, cùng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, cần nghiên cứu bổ sung quy định cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp được xây dựng, quản lý tập trung, thống nhất, bảo đảm kết nối với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu khác có liên quan để phục vụ yêu cầu quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức.
Thứ hai, tiếp tục cải cách thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp đáp ứng tốt nhất yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức.
Nhằm đẩy mạnh cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho cá nhân, cơ quan, tổ chức có yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp, cần tiếp tục thực hiện đa dạng các phương thức nộp hồ sơ và cấp Phiếu lý lịch tư pháp trong thời gian qua, như phương thức cấp Phiếu lý lịch tư pháp qua dịch vụ bưu chính, trực tuyến, VNeID… Các cơ quan, đơn vị chủ động thực hiện quyền yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp theo quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 7 Luật Lý lịch tư pháp năm 2009, không yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức, người dân phải nộp Phiếu lý lịch tư pháp; có các giải pháp phù hợp, hiệu quả ngăn chặn tình trạng yêu cầu nộp Phiếu lý lịch tư pháp gây khó khăn, phát sinh chi phí theo đúng Chỉ thị số 23/CT-TTg.
Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và cấp Phiếu lý lịch tư pháp.
Cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật để xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp. Triển khai mạnh mẽ ứng dụng chuyển đổi số, công nghệ thông tin trong quản lý lý lịch tư pháp, đặc biệt, trong hoạt động xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và cấp Phiếu lý lịch tư pháp nhằm nâng cao chất lượng cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và chất lượng dịch vụ của thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp, đáp ứng tốt nhất yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức./.
ThS. Đỗ Thị Thúy Lan
Nguyên Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp - Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia, Bộ Tư pháp
(Nguồn: Tạp chí Dân chủ và Pháp luật ấn phẩm đặc biệt “Ngành Tư pháp - Tự hào truyền thống, vững bước tương lai”)
Theo dõi chúng tôi trên:
