Trao đổi với các cơ quan báo chí, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho rằng, bối cảnh hiện nay đặt ra vấn đề cấp thiết hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhằm triển khai các chủ trương của Đảng, trong đó có Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân và mới đây là Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; đồng thời bảo vệ các quyền hiến định như quyền sở hữu tài sản, quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, góp phần nâng cao ý thức pháp luật và tinh thần thượng tôn pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

PV: Xin Thứ trưởng chia sẻ cụ thể về sự cần thiết phải hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Trước hết, qua 05 năm triển khai Chỉ thị số 30-CT/TW, bên cạnh các kết quả đáng ghi nhận, việc quán triệt và triển khai Chỉ thị đã bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc.

Chẳng hạn như, một số quy định pháp luật hiện hành chưa phù hợp với thực tiễn, đòi hỏi phải sửa đổi, bổ sung phù hợp với tư duy đổi mới về xây dựng pháp luật; một bộ phận người tiêu dùng, doanh nghiệp vẫn chưa chủ động tìm hiểu và tự giác tuân thủ pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; công tác phối hợp giữa các Bộ, ban, ngành, địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đôi khi vẫn còn thiếu đồng bộ, chưa thực sự chặt chẽ, dẫn đến hiệu quả chưa đạt được mức tối ưu… đã và đang đặt ra nhiều thách thức mới, phức tạp đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thứ hai, thực tế hiện nay như đã được phản ánh của các phương tiện thông tin đại chúng, tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng… rất "nhức nhối", diễn biến phức tạp, đặc biệt ở các sản phẩm thiết yếu như thuốc, sữa, thực phẩm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng. Vấn nạn này xuất hiện ngày càng tinh vi hơn, len lỏi vào thị trường qua nhiều kênh, đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý, giám sát và yêu cầu sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của hệ thống chính trị.

Thứ ba, trong mối quan hệ pháp luật, người tiêu dùng luôn ở thế yếu, thậm chí “đơn thương độc mã” so với doanh nghiệp, kể cả khi họ có nhận thức đầy đủ. Còn doanh nghiệp vì lợi ích, lợi nhuận của mình có thể bất chấp để không tuân thủ pháp luật, “bắt nạt” người tiêu dùng thông qua các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng quá hạn sử dụng… Trong khi đó, các chế tài đối với những hành vi sai phạm ảnh hưởng đến quyền lợi, sức khỏe, tính mạng… lại chưa đủ sức răn đe, nhất là đối với các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu và lợi dụng đối tượng người tiêu dùng yếu thế.

Thứ tư, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đặc biệt là kinh tế số và thương mại điện tử đã đem lại không gian mới cho sự phát triển nhưng có mặt trái là thêm một kênh lừa đảo người tiêu dùng nếu họ không được trang bị đủ kiến thức. Khi phát sinh vướng mắc hay muốn phản ánh kiến nghị về chất lượng hàng hóa giao dịch qua thương mại điện tử…, người tiêu dùng còn gặp nhiều khó khăn, thách thức.

Thứ năm, qua theo dõi sơ bộ của Bộ Tư pháp, trách nhiệm của các Bộ, ngành trong công tác này còn chưa rõ ràng. Bộ Công Thương chịu trách nhiệm chung trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nhưng bên cạnh đó còn có trách nhiệm của các Bộ chuyên ngành khác như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế…

Đặc biệt, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, đặt ra yêu cầu rà soát, xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong tổ chức thực hiện quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời quy định các điều kiện bảo đảm để thực hiện hiệu quả công tác quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở cấp cơ sở.

PV: Theo Thứ trưởng, việc truyền thông về hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng cần tập trung theo hướng nào?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Việc truyền thông về hoàn thiện chính sách pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng cần chú trọng các bài viết phỏng vấn, ghi nhận ý kiến của đại diện các Bộ, ngành liên quan, các địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học và chính người tiêu dùng… về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; làm rõ thực trạng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…, qua đó đề xuất giải pháp hoàn thiện. Đặc biệt, cần bám sát việc thực hiện trách nhiệm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của các cơ quan chức năng, phản ánh đầy đủ những diễn biến từ đời sống của người tiêu dùng để có đề xuất phản ứng chính sách kịp thời.

Chẳng hạn, có thể tổ chức thực hiện loạt bài phản ánh về hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng trong một số lĩnh vực “nóng” hiện nay, từ thực phẩm, dược phẩm, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật cho đến các sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe của trẻ em, người cao tuổi đã gây ra tác hại trực tiếp, gián tiếp đến người tiêu dùng, với doanh nghiệp chân chính và nền kinh tế, cũng như giống nòi dân tộc. Đồng thời phân tích, làm rõ đâu là những nguyên nhân của vấn nạn này như sự hạn chế, bất cập của quy định pháp luật; việc quản lý nhà nước chưa hiệu quả. Sự thiếu trách nhiệm trong tuân thủ pháp luật của chủ thể sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ; vấn đề tiếp cận thông tin, hiểu biết của người tiêu dùng…

Các bài viết cũng có thể phản ánh thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để đánh giá tác động của việc xử lý vi phạm hành chính trong công tác này đã tương xứng chưa, đủ sức răn đe hay chưa. Bên cạnh đó, cũng cần những bài viết phân tích về trách nhiệm của doanh nghiệp trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển nhưng phải bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng…

Tôi hy vọng rằng, nhiều tuyến bài chuyên sâu về chuyên đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ mang lại nhiều hiệu ứng tích cực trong nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, chủ thể sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và việc thực hiện trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong hoàn thiện và tổ chức thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo yêu cầu của Ban Bí thư tại Chỉ thị số 30-CT/TW.

PV: Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!