Thứ hai 23/11/2026 06:02
Email: danchuphapluat@moj.gov.vn
Hotline: 024.627.397.37 - 024.62.739.735

Thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân theo pháp luật Việt Nam và một số quốc gia

Thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân theo pháp luật Việt Nam và một số quốc gia

Tóm tắt: Bài viết phân tích và đánh giá một số quy định của pháp luật về thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân, đồng thời, nghiên cứu quy định pháp luật tố tụng hình sự của Hàn Quốc, Cộng hòa Croatia, Bosnia và Herzegovina, để đưa ra đề xuất hoàn thiện quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 của Việt Nam.

Abstract: The article analyzes and evaluates a number of legal provisions on criminal prosecution procedures against legal entities, and at the same time, studies the criminal procedure law of Korea, the Republic of Croatia, Bosnia and Herzegovina, to make a proposal to improve the provisions of the 2015 Criminal Procedure Code of Vietnam.

1. Những vấn đề liên quan đến kỹ thuật lập pháp

Thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) pháp nhân là một trong số các thủ tục đặc biệt được quy định tại Chương XXIX (từ Điều 431 đến Điều 446) Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Đây là những quy định phải được ưu tiên áp dụng khi tiến hành giải quyết các vụ án hình sự (VAHS) do pháp nhân thực hiện. Về kỹ thuật lập pháp, nhà làm luật lựa chọn những quy định khác biệt so với thủ tục tố tụng hình sự (TTHS) đối với cá nhân để đưa vào chương này; đồng thời, có thể dẫn chiếu đến một số điều luật trong các chương khác khi thật sự cần thiết.

Chương XXIX có tên gọi là “Thủ tục tố tụng truy cứu TNHS pháp nhân”. Việc sử dụng thuật ngữ “pháp nhân” trong chương này nói riêng và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 nói chung là không bảo đảm tính đồng bộ với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) và Luật Thi hành án hình sự năm 2019, nhà làm luật đều sử dụng thuật ngữ “pháp nhân thương mại”[1]. Về lý thuyết, luật hình thức (luật tố tụng hình sự) được xây dựng trên cơ sở luật nội dung (luật hình sự), do đó, cần phải thay thế tất cả cụm từ “pháp nhân” trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 bằng cụm từ “pháp nhân thương mại”. Điểm hạn chế về kỹ thuật lập pháp này đã được nhiều tác giả phát hiện và đưa ra đề xuất khắc phục như trên[2].

Trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, còn có một thuật ngữ khác cũng cần phải điều chỉnh là thuật ngữ “pháp nhân phạm tội” được sử dụng tại các điều 18, 20, 55 và 444[3]. Trong đó, Điều 18 và Điều 20 ghi nhận hai nguyên tắc cơ bản của TTHS là: (i) Trách nhiệm khởi tố và xử lý VAHS; (ii) Trách nhiệm thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS. Thuật ngữ “pháp nhân phạm tội” trong hai điều luật này có thể chấp nhận được vì nội dung của chúng một phần hướng đến việc “xử lý” đúng người, pháp nhân phạm tội. Tuy nhiên, khoản 20 Điều 55 (quy định về người tham gia tố tụng) và khoản 2 Điều 444 (quy định về thẩm quyền và thủ tục xét xử đối với pháp nhân) thì việc “gắn tên” pháp nhân phạm tội là không hợp lý, vi phạm nguyên tắc suy đoán vô tội vì thời điểm này chưa có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án đối với pháp nhân.

Cấu trúc Chương XXIX cũng cần điều chỉnh lại cho hợp lý và tương đồng với cấu trúc Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Quy định chung nên được chuyển lên trước quy định điều chỉnh các giai đoạn tố tụng cụ thể. Ngoài ra, quy định điều chỉnh nhóm các vấn đề liên quan đến một đối tượng nên đặt ở các vị trí kế tiếp nhau. Theo đó, những điều luật sau đây cần được chuyển lên ngay sau Điều 431. Phạm vi áp dụng:

- Điều 434. Người đại diện theo pháp luật của pháp nhân tham gia tố tụng;

- Điều 435. Quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của pháp nhân;

- Điều 440. Triệu tập người đại diện theo pháp luật của pháp nhân;

- Điều 441. Những vấn đề cần phải chứng minh khi tiến hành tố tụng đối với pháp nhân bị buộc tội;

- Điều 436. Biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân.

Tiếp sau Điều 436 là các điều luật quy định về những biện pháp cưỡng chế cụ thể đối với pháp nhân. Sau khi kết thúc phần chung sẽ đến các điều luật quy định về khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử đối với pháp nhân.

Hiện nay, các điều luật trong Chương XXIX có thể được thiết kế theo lôgíc là phải khởi tố VAHS, khởi tố bị can đối với pháp nhân trước rồi mới đến những vấn đề khác như xác định người đại diện theo pháp luật của pháp nhân, triệu tập, lấy lời khai… Tuy nhiên, nếu dựa trên lôgíc này thì cả Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cũng phải sắp xếp lại. Rõ ràng cấu trúc này là không hợp lý về kỹ thuật lập pháp khi tạo nên sự pha trộn giữa quy định trong phần chung và phần riêng. Khi áp dụng pháp luật, cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng (THTT) chắc chắn sẽ phải biết lựa chọn “thứ tự” áp dụng các điều luật điều chỉnh từng hoạt động tố tụng cụ thể, vì vậy, không cần đặt các quy định về khởi tố vụ án, khởi tố bị can lên trước các quy định về địa vị pháp lý của người tham gia tố tụng, những vấn đề cần phải chứng minh và biện pháp cưỡng chế.

Mặt khác, một vài điều luật hoàn toàn mang tính dẫn chiếu và không có sự khác biệt so với thủ tục chung cũng được đặt trong Chương XXIX. Cụ thể là, Điều 432 về Khởi tố vụ án, thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố VAHS. Toàn bộ nội dung của điều luật này chỉ đơn giản là sự viện dẫn quy định tại các điều 143, 153, 154 và 156 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, trong khi đó, Điều 431 về phạm vi áp dụng đã thể hiện rõ thủ tục tố tụng đối với pháp nhân tiến hành đồng thời theo những quy định khác của Bộ luật này không trái với quy định tại Chương XXIX.

Nội dung Điều 433 về Khởi tố bị can, thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can đối với pháp nhân cũng chỉ có một điểm khác duy nhất là quyết định khởi tố bị can đối với pháp nhân thì phải ghi “tên và địa chỉ pháp nhân theo quyết định thành lập của cơ quan có thẩm quyền”. Tất cả những vấn đề còn lại đều được viện dẫn đến Điều 179, Điều 180 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Tương tự như vậy, Điều 445 về Thẩm quyền, thủ tục thi hành án đối với pháp nhân có ba khoản thì khoản 1 và 2 là quy định dẫn chiếu đến Luật Thi hành án dân sự và “quy định của pháp luật”[4] trong khi Điều 158 Luật Thi hành án hình sự năm 2019[5] đã quy định chi tiết về vấn đề này.

Do đó, theo quan điểm của tác giả, nhà làm luật chỉ nên giữ lại trong Chương XXIX Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 những quy định khác biệt so với thủ tục chung và những quy định dẫn chiếu đến các điều luật của các chương khác khi thật sự cần thiết. Những điều luật nào mà nội dung hoàn toàn giống thủ tục thông thường hoặc đã được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật khác thì mạnh dạn xóa bỏ.

2. Những vấn đề liên quan đến người đại diện theo pháp luật của pháp nhân tham gia tố tụng

2.1. Xác định người đại diện theo pháp luật của pháp nhân tham gia tố tụng

Mọi hoạt động tố tụng của pháp nhân bị truy cứu TNHS được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật. Do đó, việc xác định đúng chủ thể này vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của pháp nhân, vừa bảo đảm quá trình TTHS được tiến hành thuận lợi, đúng thời hạn luật định. Người đại diện của pháp nhân bao gồm người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền[6]. Tuy nhiên, để tham gia quá trình giải quyết VAHS đối với pháp nhân thì Điều 434 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 chỉ chấp nhận người đại diện theo pháp luật, có thể vì đây là người hiểu rõ và chịu trách nhiệm về các vấn đề liên quan đến hoạt động của pháp nhân[7].

Về phía cơ quan có thẩm quyền THTT, việc xác định người đại diện theo pháp luật của pháp nhân, trong trường hợp thông thường, là đơn giản vì pháp luật dân sự và kinh tế đã quy định tương đối rõ. Hơn nữa, theo khoản 1 Điều 434 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 thì pháp nhân có trách nhiệm cử và bảo đảm mọi điều kiện để người đại diện tham gia tố tụng có hiệu quả nhất. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc xác định người đại diện theo pháp luật của pháp nhân tham gia tố tụng sẽ trở nên phức tạp. Nhà làm luật đã dự liệu trước và quy định[8]:

“Trường hợp người đại diện theo pháp luật của pháp nhân bị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử hoặc không thể tham gia tố tụng được thì pháp nhân phải cử người khác làm người đại diện theo pháp luật của mình tham gia tố tụng. Trường hợp pháp nhân thay đổi người đại diện thì pháp nhân phải thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Tại thời điểm khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử mà pháp nhân không có người đại diện theo pháp luật hoặc có nhiều người cùng là đại diện theo pháp luật thì cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ định một người đại diện cho pháp nhân tham gia tố tụng”.

Phân tích sâu những quy định trên cho thấy một số vấn đề sau cần bàn luận:

Thứ nhất, tại sao chỉ có người đại diện theo pháp luật của pháp nhân mới có thể tham gia tố tụng còn người đại diện theo ủy quyền thì không?

Thứ hai, cơ quan có thẩm quyền THTT có quyền từ chối người đại diện theo pháp luật được pháp nhân cử không?

Thứ ba, “người khác” được cử tham gia tố tụng khi người đại diện theo pháp luật của pháp nhân cũng bị khởi tố có cần đáp ứng những điều kiện gì không?

Thứ tư, khi pháp nhân có nhiều người đại diện theo pháp luật thì cơ quan có thẩm quyền THTT sẽ chỉ định một trong số họ làm người tham gia tố tụng. Tại sao trong trường hợp này, pháp luật không cho phép pháp nhân được lựa chọn và cử người đại diện mà giao trách nhiệm đó cho cơ quan có thẩm quyền THTT?

Để trả lời cho tất cả các câu hỏi trên cần xem xét từ nhiều góc độ bao gồm quyền lợi của pháp nhân và yêu cầu của quá trình giải quyết VAHS. Việc ưu tiên xác định người đại diện cho pháp nhân tham gia tố tụng là người đại diện theo pháp luật dường như vừa có thể giúp thực hiện hiệu quả các quyền tố tụng để bảo vệ lợi ích hợp pháp của pháp nhân, vừa cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền THTT nhiều thông tin cần thiết cho việc xác định sự thật vụ án. Tuy nhiên, điều này chắc chắn sẽ dẫn đến một số vướng mắc đó là người đại diện theo pháp luật của pháp nhân đồng thời tham gia tố tụng với các tư cách khác như người làm chứng, đương sự trong VAHS được không?

Nếu triệu tập họ tham gia với tư cách người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thì họ có quyền “không buộc phải đưa ra lời khai chống lại pháp nhân mà mình đại diện hoặc buộc phải thừa nhận pháp nhân mà mình đại diện có tội” (điểm đ khoản 1 Điều 435 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015). Trong khi đó, nếu tham gia với tư cách người làm chứng thì họ có nghĩa vụ “trình bày trung thực những tình tiết mà mình biết liên quan đến nguồn tin về tội phạm, về vụ án” (điểm b khoản 4 Điều 66 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015). Người đại diện theo pháp luật của pháp nhân có thể phải chịu trách nhiệm về phần dân sự đối với những thiệt hại do hành vi phạm tội của pháp nhân thực hiện (liên quan đến việc khắc phục hậu quả, sửa chữa hoặc bồi thường thiệt hại…). Do đó, rất có khả năng họ sẽ tham gia tố tụng với tư cách bị đơn dân sự và/hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án.

Phải nhận thấy rằng, việc cử ai tham gia tố tụng với tư cách người đại diện cho pháp nhân trước hết phải do pháp nhân lựa chọn. Vì vậy, cơ quan lập pháp không nên quy định trong trường hợp pháp nhân không có người đại diện theo pháp luật hoặc có nhiều người cùng là đại diện theo pháp luật thì pháp nhân bị mất quyền cử người đại diện tham gia tố tụng. Thay vào đó, cơ quan có thẩm quyền THTT sẽ có trách nhiệm chỉ định người đại diện. Một vấn đề khác đó là Điều 434 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 chưa quy định thời hạn pháp nhân cử người đại diện tham gia tố tụng. Sự thiếu sót này sẽ gây khó khăn cho cơ quan có thẩm quyền THTT vì không thể tạm ngưng quá trình tố tụng để chờ người đại diện được cử[9].

Ngoài ra, trong thực tiễn áp dụng, có thể suy đoán pháp nhân thường sẽ chọn người nào có đủ khả năng (đủ kiến thức pháp lý, sự hiểu biết về pháp nhân) thực hiện các quyền tố tụng để bảo vệ tốt nhất lợi ích của mình. Nhưng cũng không loại trừ trường hợp người được chọn là người sẽ gây khó khăn, phức tạp cho việc giải quyết VAHS. Ví dụ, pháp nhân cử người đại diện theo pháp luật là người nước ngoài, không biết tiếng Việt. Do đó, pháp luật cũng cần phải có những quy định về các trường hợp/căn cứ cho phép cơ quan có thẩm quyền THTT từ chối người đại diện được cử.

Liên quan đến người đại diện cho pháp nhân trong TTHS, pháp luật Hàn Quốc, Cộng hòa Croatia, Bosnia và Herzegovina có những quy định mà Việt Nam có thể tham khảo. Điều 28 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1954 của Hàn Quốc quy định về người đại diện tạm thời (ad hoc representative) theo quyết định của Tòa án trên cơ sở đề nghị của Công tố viên cho đến khi có người đại diện chính thức[10]. Trong khi đó, Cộng hòa Croatia có một đạo luật riêng là Luật về trách nhiệm của pháp nhân đối với tội phạm (Act on the Responsbility of Legal Persons for the Criminal Offences) năm 2003[11]. Điều 27, Điều 28 của Luật này quy định khá chi tiết, cụ thể về những vấn đề liên quan đến người đại diện pháp nhân tham gia TTHS, điển hình là các quy định sau:

Điều 27. Người đại diện của pháp nhân bị buộc tội (Representative of the accused legal person):

“(2) Pháp nhân chỉ có thể có một người đại diện tham gia tố tụng. Người đại diện có thể là bất kỳ người nào có thẩm quyền hợp pháp (legally competent physical person) và nói tiếng Croatia.

(3) Người đại diện được chỉ định (be designated) bởi cơ quan của pháp nhân (legal person’s body) hoặc người đại diện theo pháp luật, theo một quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, theo quy định của hiệp hội (articles of association), bảng ghi nhớ (memorandum) của doanh nghiệp hoặc một quyết định của cơ quan pháp nhân.

…

(5) Người đại diện của pháp nhân không thể là người đã được triệu tập với tư cách người làm chứng trong cùng vụ án hoặc người bị khởi tố về cùng tội phạm”.

Điều 28. Chỉ định người đại diện (Designation of Representative):

“(1) Trong những giấy triệu tập đầu tiên (the first summons), Tòa án phải cảnh báo pháp nhân về nghĩa vụ chỉ định người đại diện trong thời hạn 08 ngày kể từ ngày nhận được giấy triệu tập.

(2) Nếu pháp nhân không chỉ định người đại diện trong thời hạn được quy định tại khoản 1 Điều này thì Tòa án có thầm quyền sẽ chỉ định người đại diện.

(3) Nếu pháp nhân không còn tồn tại trước khi có bản án cuối cùng, ví dụ, trước khi hoàn thành quá trình tố tụng hình sự và pháp nhân có doanh nghiệp kế nhiệm hợp pháp (legal successor), doanh nghiệp kế nhiệm hợp pháp có trách nhiệm chỉ định người đại diện trong thời hạn 08 ngày kể từ ngày chấm dứt của pháp nhân. Nếu không thì người đại diện sẽ được chỉ định bởi Tòa án có thẩm quyền.

(4) Nếu pháp nhân chỉ định người đại diện trái với quy định tại khoản 2 và khoản 5 Điều 27 của Luật này, Tòa án có thẩm quyền sẽ yêu cầu pháp nhân chỉ định một người đại diện khác trong thời hạn 08 ngày và cung cấp cho Tòa án một bản tóm tắt thích hợp (appropriate brief). Nếu pháp nhân không chỉ định người đại diện trong thời hạn nói trên, Tòa án có thẩm quyền sẽ chỉ định người đại diện.

(5) Người đại diện của pháp nhân được chỉ định bởi Chánh án Tòa án thông qua một quyết định được gửi cho người này và pháp nhân. Người được chỉ định làm đại diện và pháp nhân có quyền khiếu nại (appeal) quyết định của Tòa án, mà không trì hoãn việc làm người đại diện”.

Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 (sửa đổi năm 2018) của Bosnia và Herzegovina đã dành một chương riêng (Chương XXVII) quy định về thủ tục tố tụng đối với pháp nhân[12]. Trong đó, Điều 379 quy định về những trường hợp không được làm người đại diện của pháp nhân tham gia tố tụng bao gồm:

(1) Người đã được triệu tập lấy lời khai trong quá trình tố tụng.

(2) Người đang bị tiến hành tố tụng về cùng tội phạm trừ khi người này là thành viên duy nhất của pháp nhân.

(3) Trong các trường hợp quy định tại các khoản 1 và 2 của Điều này, Tòa án sẽ yêu cầu một cơ quan có thẩm quyền của pháp nhân chỉ định người khác làm người đại diện trong một thời hạn nhất định và thông báo cho Tòa án biết bằng văn bản. Nếu không, Tòa án sẽ chỉ định người đại diện.

Như vậy, pháp luật TTHS của ba quốc gia trên, đặc biệt là Cộng hòa Croatia, đã có những quy định mà Việt Nam có thể nghiên cứu và tiếp thu. Các nước này không bắt buộc người đại diện của pháp nhân tham gia TTHS phải là người đại diện theo pháp luật. Đặc biệt, quyền lựa chọn và cử người đại diện luôn được ưu tiên cho pháp nhân trong một thời hạn nhất định. Pháp luật Cộng hòa Croatia, Bosnia và Herzegovina cũng quy định khá rõ những trường hợp không đủ điều kiện trở thành người đại diện của pháp nhân tham gia vào quá trình tố tụng.

2.2. Quyền của người đại diện theo pháp luật của pháp nhân

Người đại diện theo pháp luật của pháp nhân có các quyền cụ thể được ghi nhận tại khoản 1 Điều 435 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Nhà làm luật đã lựa chọn một số quyền của người bị buộc tội là cá nhân khi tham gia tố tụng với các tư cách khác nhau trong từng giai đoạn tố tụng (chủ yếu là quyền của bị can, bị cáo) và chuyển thành quyền của người đại diện theo pháp luật của pháp nhân. Pháp luật Việt Nam, tương tự như pháp luật của các quốc gia châu Âu lục địa, không có sự phân biệt nhiều giữa quyền và nghĩa vụ tố tụng của pháp nhân với thể nhân[13]. Cũng vì vậy, mà có ý kiến cho rằng, nên loại bỏ Điều 435 và bổ sung khoản 3 Điều 434 với nội dung: “Quyền và nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của pháp nhân được thực hiện theo quy định tại các điều 57, 60, 61 của Bộ luật này, trừ những quy định chỉ áp dụng riêng cho cá nhân bị buộc tội”[14]. Tác giả bài viết không ủng hộ ý kiến này, vì chỉ khi nào thật sự thích hợp mới nên quy định mang tính dẫn chiếu. Hơn nữa, những quy định chỉ áp dụng riêng cho cá nhân bị buộc tội là những quy định nào? Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng pháp luật không thống nhất.

Tuy nhiên, có thể thấy một quyền của người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố (Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015) đã không được ghi nhận cho người đại diện theo pháp luật của pháp nhân, đó là: “Quyền được thông báo về hành vi bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố”. Điều này là không công bằng cho pháp nhân bị tố giác, bị kiến nghị khởi tố. Vì vậy, cần phải bổ sung vào khoản 1 Điều 435 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015[15]. Ngoài ra, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cũng chưa quy định về thời điểm tham gia tố tụng của người đại diện nói chung và người đại diện theo pháp luật của pháp nhân nói riêng[16]. Về nguyên tắc, khi pháp nhân bắt đầu có tư cách tố tụng thì người đại diện theo pháp luật của pháp nhân cũng được quyền tham gia vào quá trình TTHS.

3. Biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân

Điều 436 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định bốn biện pháp cưỡng chế có thể áp dụng đối với pháp nhân bao gồm: (i) Kê biên tài sản liên quan đến hành vi phạm tội của pháp nhân; (ii) Phong tỏa tài khoản của pháp nhân liên quan đến hành vi phạm tội của pháp nhân; (iii) Tạm đình chỉ có thời hạn hoạt động của pháp nhân liên quan đến hành vi phạm tội của pháp nhân; (iv) Buộc nộp một khoản tiền để bảo đảm thi hành án. Nếu như hai biện pháp đầu tiên cũng đồng thời áp dụng với cá nhân thì hai biện pháp sau chỉ có thể áp dụng đối với pháp nhân bị khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử (là bị can, bị cáo).

Về thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân, khoản 1 Điều 436 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định giao cho cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án. Tuy nhiên, khi xem xét các điều luật cụ thể quy định về thẩm quyền áp dụng từng biện pháp cưỡng chế thì chỉ có những người trong cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án, mà không có người của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra. Như vậy, đã có sự không đồng bộ giữa phạm vi những chủ thể có thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân liệt kê tại khoản 1 Điều 436 và các điều 437, 438, 439. Có tác giả đã đưa ra hai phương án để khắc phục sự không đồng bộ này gồm: (i) Bỏ đi thẩm quyền này của các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra hoặc (ii) Nếu giữ lại thẩm quyền này thì cần bổ sung cho đầy đủ, thống nhất trong các điều luật trên và điều luật dẫn chiếu[17]. Theo quan điểm của tác giả, xuất phát từ tính phức tạp của các VAHS do pháp nhân thực hiện; hệ quả của những biện pháp cưỡng chế; chức năng, nhiệm vụ và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của các cơ quan có thẩm quyền THTT, chúng ta chỉ nên trao thẩm quyền áp dụng các biện pháp này cho cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án.

Nghiên cứu pháp luật nước ngoài, cụ thể là pháp luật TTHS của Bosnia và Herzegovina, cho thấy, bên cạnh các biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân tương tự như của Việt Nam, còn có một biện pháp khác đó là cấm “những thay đổi liên quan đến hình thức tồn tại” (status-related changes). Cụ thể, khoản 3 Điều 386 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 (sửa đổi năm 2018) của quốc gia này quy định: “Trong quá trình tố tụng hình sự đối với pháp nhân, trên cơ sở đề nghị của Công tố viên, Tòa án có thể cấm việc thay đổi hình thức dẫn đến chấm dứt sự tồn tại của pháp nhân”[18]. Tác giả bài viết cho rằng, đây là một biện pháp rất đáng để suy nghĩ và bổ sung vào Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành của nước ta nhằm ngăn chặn tình trạng pháp nhân có thể tiến hành các hoạt động như hợp nhất, sáp nhập, chia, chuyển đổi hình thức, giải thể, tuyên bố phá sản (khoản 1 Điều 96 Bộ luật Dân sự năm 2015) để chấm dứt sự tồn tại, gây khó khăn cho việc truy cứu TNHS.

PGS.TS. Lê Huỳnh Tấn Duy

Phó Trưởng khoa Luật hình sự, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh

[1]. Điều 75 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“1. Pháp nhân thương mại là pháp nhân có mục tiêu chính là tìm kiếm lợi nhuận và lợi nhuận được chia cho các thành viên.

2. Pháp nhân thương mại bao gồm doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế khác.

3. Việc thành lập, hoạt động và chấm dứt pháp nhân thương mại được thực hiện theo quy định của Bộ luật này, Luật Doanh nghiệp và quy định khác của pháp luật có liên quan”.

[2]. Trịnh Quốc Toản, “Nghiên cứu một số quy định đặc thù về thủ tục tố tụng hình sự đối với pháp nhân trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015”, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Luật học, tập 34, số 3(2018), tr. 23; Hoàng Đình Thanh, Sửa đổi, bổ sung một số thủ tục tố tụng của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 nhằm đáp ứng yêu cầu của Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử (ngày 15/5/2020), https://tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat/sua-doi-bo-sung-mot-so-thu-tuc-to-tung-cua-bltths-nam-2015-nham-dap-ung-yeu-cau-cua-blhs-nam-2015, truy cập ngày 11/4/2021; Bạch Ngọc Du, Truy cứu TNHS đối với pháp nhân thương mại phạm tội, Tạp chí TAND điện tử (ngày 27/5/2019), https://tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat/truy-cuu-trach-nhiem-hinh-su-doi-voi-phap-nhan-thuong-mai-pham-toi, truy cập ngày 11/4/2021.

[3]. Trần Bá Quang, Thủ tục tố tụng truy cứu TNHS pháp nhân, Khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2016, tr. 53.

[4]. Thời điểm ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, dự án Luật Thi hành án hình sự mới thay thế Luật Thi hành án hình sự năm 2010 chưa hoàn thành nên nhà làm luật chỉ có thể tạm thời quy định tại khoản 2 Điều 445 là: “Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thi hành các hình phạt khác và các biện pháp tư pháp quy định tại Bộ luật Hình sự đối với pháp nhân theo quy định của pháp luật”.

[5]. Xem: Điều 158 Luật Thi hành án hình sự năm 2019.

[6]. Xem: Điều 85 Bộ luật Dân sự năm 2015.

[7]. Xem: Điều 137 Bộ luật Dân sự năm 2015.

[8]. Xem: Đoạn 2, 3 khoản 1 Điều 434 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

[9]. Tham khảo thêm Lê Huỳnh Tấn Duy, Nguyễn Trương Thanh Thảo (2022), “Người đại diện của pháp nhân trong tố tụng hình sự Croatia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam”, Tạp chí Khoa học Kiểm sát, số 4 (59), tr. 63 - 64.

[10]. UNHCR, Republic of Korea: Penal Procedure Code https://www.refworld.org/docid/3ae6b5af0.html, truy cập ngày 13/4/2021.

[11]. Republic of Croatia, The Act on the Responsbility of Legal Persons for the Criminal Offences http://www.vsrh.hr/CustomPages/Static/HRV/Files/Legislation__Responsibility-Legal-Persons-CO.pdf, truy cập ngày 13/4/2021.

[12]. Legislation Online, Bosnia and Herzegovina, Criminal Procedure Code (2003, amended 2018) https://www.legislationline.org/documents/section/criminal-codes/country/40/Bosnia%20and%20Herzegovina/show, truy cập ngày 13/4/2021.

[13]. Nguyễn Hoàng Anh, Thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân ở một số quốc gia và những gợi mở cho Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 21(373), tháng 11/2018 http://www.lapphap.vn/Pages/ tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=207650, truy cập ngày 12/4/2021.

[14]. Trịnh Quốc Toản, tlđd (chú thích số 02), tr. 24.

[15]. Lê Huỳnh Tấn Duy, Nguyễn Trương Thanh Thảo, tlđd (chú thích số 09), tr. 66.

[16]. Tham khảo thêm Lê Huỳnh Tấn Duy, Nguyễn Trương Thanh Thảo, tlđd (chú thích số 09), tr. 64.

[17]. Bạch Ngọc Du, tlđd (chú thích số 02).

[18]. Article 386. Security measure

“(3) When the criminal procedure is instituted against the legal person, the Court may, at the proposal of the Prosecutor, or ex officio, forbid status-related changes, the consequence of which would be deletion of the legal person from the Court registry. The decision on this ban is registered in the Court registry.”

Bài liên quan

Tin bài có thể bạn quan tâm

Hoàn thiện pháp luật về các phương thức tiếp cận, khai thác di sản văn hóa để phát triển du lịch theo Nghị quyết số 80-NQ/TW

Hoàn thiện pháp luật về các phương thức tiếp cận, khai thác di sản văn hóa để phát triển du lịch theo Nghị quyết số 80-NQ/TW

Tóm tắt: Nghị quyết số 80-NQ/TW định hướng huy động nguồn lực xã hội nhằm phát huy giá trị di sản văn hóa phục vụ phát triển du lịch bền vững. Tuy nhiên, khung pháp luật điều chỉnh các phương thức tiếp cận và khai thác di sản văn hóa còn một số bất cập, hạn chế. Trên cơ sở phân tích thực trạng pháp luật, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp hoàn thiện đối với bốn phương thức tiếp cận, khai thác di sản văn hóa, gồm: (i) đầu tư dự án độc lập gắn với không gian di sản; (ii) thuê, liên doanh, liên kết khai thác tài sản công; (iii) đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP); (iv) xã hội hóa gắn với quyền khai thác thương mại. Các kiến nghị hướng tới hoàn thiện cơ chế pháp lý, xác lập rõ quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư để thu hút nguồn lực xã hội, bảo đảm tính hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và nghĩa vụ bảo tồn di sản.
Pháp luật về ban hành quyết định hành chính ở Việt Nam hiện nay: Từ cơ sở lý luận đến định hướng hoàn thiện

Pháp luật về ban hành quyết định hành chính ở Việt Nam hiện nay: Từ cơ sở lý luận đến định hướng hoàn thiện

Tóm tắt: Pháp luật về ban hành quyết định hành chính đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm các quyết định hành chính được ban hành, thực hiện theo đúng quy định, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm quyền và lợi ích của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Nghiên cứu phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật về ban hành quyết định hành chính trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Trên cơ sở đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng, nghiên cứu chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành, yêu cầu đặt ra từ phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, từ đó, đề xuất định hướng hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, hướng tới xây dựng cơ chế thủ tục thống nhất và từng bước hình thành luật chuyên biệt về ban hành quyết định hành chính.
Hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính

Hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính

Tóm tắt: Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính là một trong những nội dung quan trọng của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012[I] và các văn bản quy định chi tiết. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy, các quy định về thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính còn một số bất cập, gồm: thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của các chức danh chưa thống nhất trong hệ thống pháp luật; thẩm quyền tạm giữ người theo thủ tục hành chính của người chỉ huy tàu bay chưa được quy định đầy đủ; quy định về giao quyền xử phạt còn nhiều hạn chế. Vì vậy, nghiên cứu phân tích những bất cập này, từ đó, đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của các quy định về thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính.
Xử lý hành vi không thực hiện nghĩa vụ tài chính sau khi trúng đấu giá quyền sử dụng đất thông qua hoạt động xét xử của Tòa án

Xử lý hành vi không thực hiện nghĩa vụ tài chính sau khi trúng đấu giá quyền sử dụng đất thông qua hoạt động xét xử của Tòa án

Tóm tắt: Tình trạng người trúng đấu giá quyền sử dụng đất không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính, thường gọi là “bỏ cọc”, đang được xử lý chủ yếu bằng cách tăng mức tiền đặt trước và áp dụng chế tài cấm tham gia đấu giá. Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp tại Tòa án, nghiên cứu phân tích bản chất pháp lý của khoản tiền đặt trước; tiêu chí phân định tranh chấp dân sự và hành chính; căn cứ xem xét quyết định hủy quyết định công nhận kết quả trúng đấu giá; yêu cầu kiểm soát tư pháp đối với quyết định cấm tham gia đấu giá và trách nhiệm tài sản của các bên. Trên cơ sở đánh giá dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) (dự thảo Luật), nghiên cứu đề xuất một số giải pháp hoàn thiện xử lý hành vi không thực hiện nghĩa vụ tài chính sau khi trúng đấu giá quyền sử dụng đất thông qua hoạt động xét xử của Tòa án theo hướng chế tài được áp dụng thống nhất và chịu sự kiểm soát của Tòa án.
Hợp tác sản xuất, kinh doanh bằng quyền sử dụng đất - Một số bất cập và kiến nghị hoàn thiện Luật Đất đai

Hợp tác sản xuất, kinh doanh bằng quyền sử dụng đất - Một số bất cập và kiến nghị hoàn thiện Luật Đất đai

Tóm tắt: Luật Đất đai năm 2024 lần đầu định danh hợp tác sản xuất, kinh doanh bằng quyền sử dụng đất nhưng chưa thiết lập cơ chế điều chỉnh tương ứng. Nghiên cứu làm rõ bản chất pháp lý của quan hệ này; từ đó, chỉ ra 04 hạn chế của pháp luật hiện hành: (i) quyền hợp tác chưa rõ ràng, minh bạch cho cá nhân sử dụng đất; (ii) chưa xác định rõ phạm vi quyền sử dụng đất được đưa vào hợp tác; (iii) chưa có điều kiện thực hiện riêng; (iv) chưa xác định đầy đủ hệ quả pháp lý. Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) (dự thảo Luật) đã có một số điều chỉnh, nhưng chưa khắc phục triệt để những bất cập này. Nghiên cứu đề xuất ghi nhận hợp tác sản xuất, kinh doanh bằng quyền sử dụng đất thành quyền độc lập kèm theo tiêu chí xác định quan hệ theo bản chất, xác định rõ nhóm người sử dụng đất được thực hiện quyền, bổ sung điều kiện thực hiện phù hợp với đặc điểm không làm chuyển dịch quyền sử dụng đất, thiết lập cơ chế đăng ký, công khai quan hệ hợp tác gắn với việc xác định hiệu lực đối với người thứ ba và nguyên tắc bảo vệ các quyền có liên quan.
Hoàn thiện cơ chế pháp lý thực hiện quyền bề mặt trong khai thác và phát triển bất động sản tại Việt Nam

Hoàn thiện cơ chế pháp lý thực hiện quyền bề mặt trong khai thác và phát triển bất động sản tại Việt Nam

Tóm tắt: Quyền bề mặt được Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận là quyền khác đối với tài sản, cho phép chủ thể khai thác mặt đất, mặt nước, khoảng không gian trên mặt đất, mặt nước và lòng đất thuộc quyền sử dụng đất của chủ thể khác. Đây là thiết chế có tiềm năng phân tách quyền khai thác không gian khỏi quyền sử dụng đất, huy động vốn đầu tư và phát triển bất động sản theo chiều cao, chiều sâu và đa công năng. Tuy nhiên, hiện, các quy định pháp luật chủ yếu dừng ở mức khái quát, chưa hình thành cơ chế pháp lý đồng bộ về xác lập, đăng ký, công khai hóa, hiệu lực đối kháng, giao dịch, thế chấp, định giá, bảo vệ quyền và xử lý tài sản khi quyền bề mặt chấm dứt. Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn đã tạo nền tảng mới về đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất và hệ thống thông tin đất đai, nhưng chưa trực tiếp thiết lập thủ tục đăng ký quyền bề mặt. Nghiên cứu phân tích bản chất và vai trò của quyền bề mặt, đánh giá những khoảng trống của pháp luật Việt Nam, tham chiếu kinh nghiệm của một số quốc gia và đề xuất mô hình hoàn thiện theo hướng: thừa nhận đầy đủ tính chất vật quyền; kiến nghị sửa đổi Điều 269 Bộ luật Dân sự năm 2015 theo hướng lấy đăng ký làm điều kiện đối kháng, kèm theo quy định chuyển tiếp; mô tả đối tượng theo không gian ba chiều; bảo đảm khả năng chuyển giao, thế chấp và tài trợ dự án; đồng thời, cân bằng lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất, chủ thể quyền bề mặt, nhà đầu tư và người thứ ba.
Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục tha tù trước thời hạn có điều kiện

Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục tha tù trước thời hạn có điều kiện

Tóm tắt: Tha tù trước thời hạn có điều kiện là chế định thể hiện chính sách nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam, tạo cơ hội tái hòa nhập cộng đồng cho người chấp hành án. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành còn một số bất cập, chồng chéo giữa các đạo luật về thẩm quyền, thủ tục, khiếu nại và kỹ thuật lập pháp. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng phân định rõ phạm vi điều chỉnh, bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi của pháp luật. Nghiên cứu phân tích các quy định pháp luật hiện hành về thủ tục tha tù trước thời hạn có điều kiện; chỉ ra những hạn chế, bất cập trong quá trình áp dụng; từ đó, đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành chế định này trong thực tiễn.
Hoàn thiện pháp luật về văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm thích ứng có kiểm soát từ góc nhìn lý luận chính sách

Hoàn thiện pháp luật về văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm thích ứng có kiểm soát từ góc nhìn lý luận chính sách

Tóm tắt: Dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật[1] (dự thảo Luật) tiếp tục hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách, trong đó, chú trọng xác định vấn đề, mục tiêu, giải pháp, đánh giá tác động chính sách và bổ sung cơ chế đánh giá kết quả thực hiện sau khi văn bản quy phạm pháp luật được ban hành. Trên cơ sở đó, nghiên cứu phân tích Chính sách 3 về đổi mới quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật[2], đánh giá khả năng điều chỉnh kịp thời các quy định pháp luật trước những thay đổi của thực tiễn và việc sử dụng kết quả thi hành pháp luật để tiếp tục hoàn thiện chính sách. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù dự thảo Luật đã bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao tính linh hoạt và hiệu quả của quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tuy nhiên, cơ chế theo dõi, đánh giá và tiếp nhận phản hồi từ thực tiễn thi hành chưa được quy định đầy đủ; bên cạnh đó, một số quy định còn thiếu thống nhất về phạm vi điều chỉnh, thuật ngữ và thẩm quyền. Từ đó, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm soát chất lượng và đánh giá hiệu quả thi hành văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm việc sửa đổi, bổ sung pháp luật được thực hiện kịp thời, phù hợp với yêu cầu thực tiễn mà không làm gia tăng thủ tục.
Bàn về Điều luật “Quan lại nhận tiền của” trong Hoàng Việt luật lệ và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam

Bàn về Điều luật “Quan lại nhận tiền của” trong Hoàng Việt luật lệ và một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam

Tóm tắt: Trước yêu cầu phòng, chống tham nhũng hiện nay, việc nghiên cứu di sản lập pháp truyền thống mang ý nghĩa thiết thực. Nghiên cứu phân tích Điều luật[I] “Quan lại nhận tiền của” thuộc Chương IX (Nhận hối lộ) trong Hoàng Việt luật lệ[II] nhằm làm rõ tư duy lập pháp và giá trị lịch sử của Điều luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung phân tích Điều luật “Quan lại nhận tiền của”, đồng thời, so sánh với Quốc triều Hình luật, Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC) và Bộ luật Hình sự năm 2015[III]. Nghiên cứu sử dụng phương pháp sử liệu học để thu thập tư liệu cổ luật; các phương pháp so sánh, phân tích, tổng hợp để làm rõ các yếu tố cấu thành, giá trị, giới hạn lịch sử, đồng thời, so sánh Điều luật này với các quy định có liên quan. Từ đó, nghiên cứu đưa ra một số kiến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam.
Sử dụng đất kết hợp đa mục đích cho phát triển điện mặt trời tại Việt Nam - Bất cập và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Sử dụng đất kết hợp đa mục đích cho phát triển điện mặt trời tại Việt Nam - Bất cập và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Tóm tắt: Nghị quyết số 70-NQ/TW[1] xác định năng lượng tái tạo là ưu tiên chiến lược trong chuyển dịch cơ cấu năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh điện mặt trời cần diện tích đất hoặc mặt nước lớn, cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích tại Điều 218 Luật Đất đai năm 2024 được kỳ vọng góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất. Nghiên cứu đánh giá mức độ đồng bộ, tính khả thi và khả năng dự báo của khung pháp lý đất đai hiện hành, trong mối liên hệ với pháp luật về xây dựng, môi trường và điện lực đối với mô hình này. Bằng phương pháp phân tích quy phạm kết hợp phân tích thể chế liên ngành, nghiên cứu làm rõ việc cụ thể hóa hai yêu cầu tại điểm a và điểm b khoản 2 Điều 218 Luật Đất đai năm 2024 đối với dự án phát điện thương mại có vòng đời kéo dài hàng chục năm, nhận diện bốn nhóm bất cập về quy định pháp luật và tổ chức thi hành, đồng thời, đề xuất định hướng hoàn thiện theo ba giai đoạn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn.
Hoàn thiện pháp luật về xử lý trường hợp trúng đấu giá quyền sử dụng đất nhưng vi phạm nghĩa vụ tài chính

Hoàn thiện pháp luật về xử lý trường hợp trúng đấu giá quyền sử dụng đất nhưng vi phạm nghĩa vụ tài chính

Tóm tắt: Tình trạng người trúng đấu giá quyền sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ tài chính và hành vi thao túng đấu giá gây thất thu ngân sách, làm sai lệch giá đất, ảnh hưởng đến tính minh bạch của thị trường bất động sản. Nghiên cứu đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam về xử lý các hành vi này trên cơ sở phân tích quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng. Bằng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh quy phạm pháp luật và nghiên cứu tình huống, kết quả nghiên cứu cho thấy, pháp luật còn những bất cập về xử lý tiền đặt trước, hủy kết quả trúng đấu giá, xác định thời hạn cấm tham gia đấu giá, kiểm soát hành vi né tránh chế tài thông qua pháp nhân trung gian và giải quyết hậu quả sau khi hủy kết quả đấu giá. Từ đó, nghiên cứu đề xuất hoàn thiện quy định về căn cứ, điều kiện và hậu quả pháp lý của các biện pháp xử lý; tăng cường kiểm soát lịch sử vi phạm, bảo đảm tính minh bạch và cạnh tranh trong đấu giá quyền sử dụng đất.
Hoàn thiện quy định về đánh giá hiệu quả văn bản quy phạm pháp luật trong dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật

Hoàn thiện quy định về đánh giá hiệu quả văn bản quy phạm pháp luật trong dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật

Tóm tắt: Đánh giá hiệu quả văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động đo lường mức độ đạt được mục tiêu chính sách và tác động thực tế của quy định pháp luật sau khi tổ chức thi hành. Nghiên cứu khái quát các tiêu chí đánh giá hiệu quả văn bản quy phạm pháp luật, phân tích những quy định tương ứng trong dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật1 (dự thảo Luật). Nghiên cứu cho thấy, mặc dù dự thảo Luật bước đầu xác lập cơ sở pháp lý cho hoạt động này, nhưng một số quy định còn hạn chế, bất cập. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hoàn thiện tiêu chí, phương thức đánh giá, xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các chủ thể và cơ chế sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh, hoàn thiện pháp luật.
Hoàn thiện cơ chế công nhận quyền sử dụng đất có nguồn gốc nông, lâm trường trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)

Hoàn thiện cơ chế công nhận quyền sử dụng đất có nguồn gốc nông, lâm trường trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)

Tóm tắt: Trong quá trình sửa đổi Luật Đất đai, việc xử lý đất có nguồn gốc nông, lâm trường đặt ra yêu cầu hoàn thiện điều kiện công nhận quyền sử dụng đất và cơ chế bảo đảm thực hiện quyền này trên thực tế. Nghiên cứu phân tích các quy phạm pháp luật hiện hành, đối chiếu với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi)1 (dự thảo Luật). Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc công nhận quyền sử dụng đất còn phụ thuộc đáng kể vào công tác rà soát, lập phương án sử dụng đất và xử lý quỹ đất có nguồn gốc nông, lâm nghiệp. Những vướng mắc tập trung ở tiến độ thực hiện, điều kiện công nhận, mối quan hệ với các trường hợp không cấp Giấy chứng nhận và cơ chế xử lý khi công ty không thực hiện trách nhiệm. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất hoàn thiện các quy định của dự thảo Luật về điều kiện công nhận quyền, sự tham gia của người đang sử dụng đất và cơ chế tiếp tục xử lý quỹ đất, nhằm bảo đảm khả năng thực hiện quyền của người đang sử dụng đất.
Hoàn thiện cơ chế xử lý vật chứng trong tố tụng hình sự Việt Nam

Hoàn thiện cơ chế xử lý vật chứng trong tố tụng hình sự Việt Nam

Tóm tắt: Xử lý vật chứng là hoạt động xác định địa vị pháp lý của vật chứng, đồng thời, tác động trực tiếp đến giá trị chứng minh và quyền tài sản. Nghiên cứu phân tích Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung các năm 2021, 2025 (BLTTHS năm 2015) trong mối liên hệ với Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025 (BLHS năm 2015) và pháp luật dân sự, tập trung làm rõ căn cứ tịch thu, thẩm quyền, hình thức và thủ tục xử lý; tiêu chí xác định công cụ, phương tiện phạm tội và lỗi của chủ sở hữu; cơ chế xử lý tài sản chung, tài sản thế chấp; phạm vi, trình tự giao vật chứng đặc thù cho cơ quan chuyên ngành và việc bảo đảm quyền của người thứ ba. Trên cơ sở nhận diện các bất cập, nghiên cứu đề xuất sửa đổi Điều 85, Điều 106 BLTTHS năm 2015, hoàn thiện thủ tục đối với tài sản bảo đảm và ban hành hướng dẫn liên ngành nhằm thống nhất hoạt động giao, tiếp nhận, bảo quản và xử lý vật chứng.
Hoàn thiện pháp luật về đăng ký đất đai ở Việt Nam - Từ kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới

Hoàn thiện pháp luật về đăng ký đất đai ở Việt Nam - Từ kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới

Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý đất đai, việc hoàn thiện pháp luật về đăng ký đất đai cần được đặt trong mối quan hệ với hoạt động công chứng, cơ sở dữ liệu đất đai và cơ chế xác lập quyền đối với bất động sản (BĐS). Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lý luận, phân tích các mô hình đăng ký đất đai và tham khảo kinh nghiệm pháp luật của Pháp, Đức, Trung Quốc…, nghiên cứu làm rõ vai trò của hoạt động công chứng trong giao dịch về quyền sử dụng đất (QSDĐ), từ đó, đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về đăng ký đất đai ở Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý đất đai.

Theo dõi chúng tôi trên: