Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú được Quốc hội thông qua ngày 20/6/2013 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2014. Để tạo điều kiện cho các cơ quan chức năng thực hiện Luật thống nhất, tạo điều kiện thuận lợi để công dân thực hiện các quyền, lợi ích hợp pháp theo quy định của pháp luật, ngày 18/4/2014 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 31/2014/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Cư trú. Nghị định này quy định cụ thể trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phát hiện, ngăn ngừa việc lạm dụng quy định về hộ khẩu làm hạn chế quyền, lợi ích hợp pháp của công dân; giấy tờ, tài liệu chứng minh chỗ ở hợp pháp; thời hạn đăng ký thường trú, điều kiện đăng ký thường trú tại thành phố trực thuộc trung ương.

Theo đó, công dân đang tạm trú được đăng ký thường trú tại thành phố trực thuộc trung ương khi đáp ứng đủ các điều kiện sau: (1) Có chỗ ở hợp pháp tại thành phố trực thuộc trung ương. Chỗ ở hợp pháp ở đây gồm có: Nhà ở, tàu, thuyền, phương tiện khác nhằm mục đích để ở và phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân hoặc nhà khác nhưng được sử dụng nhằm mục đích để ở và phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân. Chỗ ở hợp pháp có thể thuộc quyền sở hữu, sử dụng của công dân hoặc được cơ quan, tổ chức, cá nhân cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ theo quy định của pháp luật. Trong trường hợp chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn hoặc ở nhờ của cá nhân, tổ chức tại thành phố trực thuộc trung ương phải đảm bảo điều kiện về diện tích bình quân theo quy định của Hội đồng nhân dân thành phố. (2) Có thời gian tạm trú liên tục tại thành phố trực thuộc trung ương từ một năm trở lên đối với trường hợp đăng ký thường trú vào huyện, thị xã của thành phố trực thuộc trung ương; có thời gian tạm trú liên tục từ hai năm trở lên đối với trường hợp đăng ký thường trú vào quận của thành phố trực thuộc trung ương. Trong trường hợp công dân tạm trú liên tục tại nhiều chỗ khác nhau thì thời gian tạm trú liên tục được tính bằng tổng thời gian tạm trú tại các chỗ ở đó. (3) Nơi đề nghị được đăng ký thường trú phải là nơi đang tạm trú.

Thời gian tạm trú liên tục được tính từ ngày công dân đăng ký tạm trú đến ngày công dân nộp hồ sơ đăng ký thường trú. Giấy tờ chứng minh tạm trú là sổ tạm trú cấp cho hộ gia đình hoặc cá nhân.

Trường hợp đăng ký thường trú vào nội thành thành phố Hà Nội phải tuân thủ các quy định tại Khoản 4 Điều 19 Luật Thủ đô và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô.

Về thời hạn đăng ký thường trú, trong thời hạn 12 tháng, kể từ ngày chuyển đến chỗ ở hợp pháp mới và có đủ điều kiện đăng ký thường trú thì người thay đổi chỗ ở hợp pháp hoặc đại diện hộ gia đình có trách nhiệm làm thủ tục đăng ký thư­ờng trú tại chỗ ở mới. Trong thời hạn 60 ngày, kể từ ngày có ý kiến đồng ý của ngư­ời có sổ hộ khẩu, ng­ười đ­ược ng­ười có sổ hộ khẩu đồng ý cho nhập vào sổ của mình hoặc đại diện hộ gia đình có trách nhiệm làm thủ tục đăng ký th­ường trú. Trong thời hạn 60 ngày, kể từ ngày trẻ em đ­ược đăng ký khai sinh, cha, mẹ hoặc đại diện hộ gia đình, người giám hộ, ng­ười nuôi d­ưỡng, chăm sóc trẻ em có trách nhiệm làm thủ tục đăng ký th­ường trú cho trẻ em đó.

Ngoài ra, Nghị định cũng quy định những trường hợp không đăng ký thường trú khi công dân chuyển đến chỗ ở mới, thuộc một trong 05 trường hợp: (1) Chỗ ở nằm trong địa điểm cấm, khu vực cấm xây dựng hoặc lấn chiếm mốc giới bảo vệ công trình hạ tầng kỹ thuật, di tích lịch sử, văn hoá đã được xếp hạng. (2) Chỗ ở mà toàn bộ diện tích nhà ở nằm trên đất lấn chiếm trái phép. (3) Chỗ ở đã có phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; chỗ ở là nhà ở mà một phần hoặc toàn bộ diện tích nhà ở đang có tranh chấp, khiếu nại liên quan đến quyền sở hữu, sử dụng nhưng chưa được giải quyết theo quy định của pháp luật (trừ trường hợp những người có quan hệ là ông, bà nội, ngoại, cha, mẹ, vợ, chồng, con chuyển đến ở với nhau). (4) Chỗ ở bị kê biên, tịch thu để thi hành án, trưng mua theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và (5) Chỗ ở là nhà ở đã có quyết định phá dỡ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Đình Nguyên