Hoạt động trợ giúp pháp lý đóng vai trò cầu nối giữa pháp luật và đời sống, giữa các quy định pháp lý với nhu cầu bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân, của những người thuộc diện trợ giúp pháp lý. Ở cấp cơ sở, nơi phát sinh phần lớn tranh chấp dân sự, mâu thuẫn và xung đột lợi ích, trợ giúp pháp lý trở thành kênh hỗ trợ thiết thực, giúp người dân tiếp cận pháp luật nhanh chóng, hiệu quả.

Công tác trợ giúp pháp lý có nhiều thuận lợi

Thời gian qua, công tác trợ giúp pháp lý tại Hà Tĩnh được triển khai trong bối cảnh có nhiều thuận lợi, tạo nền tảng quan trọng để mở rộng phạm vi, nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân. Sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Bộ Tư pháp mà trực tiếp là Cục Phổ biến giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý với vai trò cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương hướng dẫn cụ thể, kịp thời đã giúp địa phương chủ động triển khai nhiệm vụ một cách thống nhất. Sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các sở, ngành, đoàn thể và chính quyền các cấp góp phần hình thành mạng lưới trợ giúp pháp lý rộng khắp, bảo đảm kết nối thông tin, chia sẻ nguồn lực, hỗ trợ kịp thời cho người dân, nhất là nhóm yếu thế. Bên cạnh đó, quyết tâm đổi mới của Sở Tư pháp, sự ủng hộ, tin tưởng và hưởng ứng tích cực từ Nhân dân đã tạo nên động lực mạnh mẽ để các hoạt động trợ giúp pháp lý phát huy hiệu quả. Chính những điều kiện thuận lợi này đã giúp trợ giúp pháp lý Hà Tĩnh có bước chuyển biến rõ rệt, thích ứng nhanh với yêu cầu cải cách, hiện đại hóa hoạt động tư pháp và xu thế chuyển đổi số, góp phần nâng cao vị thế của hoạt động trợ giúp pháp lý trong đời sống xã hội.

Những kết quả đạt được

Giai đoạn 2020 - 2025, Sở Tư pháp đã chỉ đạo Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tổ chức hơn 800 cuộc truyền thông pháp luật, tư vấn trên 1.500 vụ việc, phát miễn phí 350.000 tài liệu, duy trì đường dây nóng 24/24, sản xuất chương trình phát thanh, niêm yết thông tin người thực hiện trợ giúp pháp lý; tham gia hơn 1.300 vụ việc tố tụng, đạt 100% chỉ tiêu và nhiều vụ việc bảo vệ thành công quyền lợi hợp pháp của người dân. Đội ngũ trợ giúp viên pháp lý và luật sư ký hợp đồng chủ động ứng dụng công nghệ, khai thác mạng xã hội như Zalo, Facebook, TikTok để phổ biến pháp luật trực quan, dễ tiếp cận, thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý hồ sơ điện tử, tư vấn qua đường dây nóng, truyền thông pháp luật trên mạng xã hội đã góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng phạm vi tiếp cận tới vùng sâu, vùng xa. Nhiều mô hình trợ giúp pháp lý hiệu quả đã được xây dựng và nhân rộng, tiêu biểu như “Trợ giúp pháp lý đồng hành với hòa giải ở cơ sở” - lồng ghép tư vấn pháp luật vào hoạt động hòa giải, kịp thời phát hiện và giải quyết mâu thuẫn, giảm thiểu tranh chấp phải đưa ra tố tụng; mô hình “Truyền thông về trợ giúp pháp lý và tư vấn pháp luật” tổ chức trực tiếp tại cơ sở, kết hợp tư vấn, phổ biến pháp luật, phát tài liệu và giải đáp vướng mắc cho người dân. Với phương châm “đi tận nơi - tư vấn tận người - phổ biến tận tình”, hoạt động trợ giúp pháp lý đã thực sự đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng, củng cố niềm tin của Nhân dân vào chính quyền và hệ thống pháp luật, đồng thời khẳng định vai trò không thể thiếu của trợ giúp pháp lý trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Khó khăn, thách thức và yêu cầu tất yếu của việc đổi mới

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, hoạt động trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh cũng đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Trong đó, công tác truyền thông về trợ giúp pháp lý chủ yếu được thực hiện lồng ghép, thiếu tính chuyên biệt và phù hợp với từng nhóm đối tượng; độ bao phủ và khả năng tiếp cận dịch vụ tại cơ sở còn khó khăn, đặc biệt ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Quá trình số hóa trợ giúp pháp lý chưa đồng bộ, dữ liệu cập nhật trên phần mềm còn chậm, kỹ năng ứng dụng công nghệ của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, hình thức tư vấn trực tuyến và truyền thông mạng xã hội thiếu cơ chế thống nhất, tạo rào cản trong bối cảnh chuyển đổi số. Hạ tầng công nghệ thông tin ở một số xã chưa bảo đảm, khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn lớn, người dân thiếu thiết bị và kỹ năng sử dụng công nghệ, trong khi công tác hướng dẫn, hỗ trợ tiếp cận trợ giúp pháp lý trực tuyến chưa thường xuyên.

Ngoài ra, nguồn nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất phục vụ trợ giúp pháp lý chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; trợ giúp viên pháp lý thiếu về số lượng, phân tán do kiêm nhiệm, chế độ đãi ngộ và hỗ trợ chi phí thấp, dẫn đến khó “giữ chân” người có năng lực và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng vụ việc…

Trong bối cảnh kinh tế - xã hội phát triển mạnh mẽ, các quan hệ pháp luật ngày càng đa dạng và phức tạp, hệ thống pháp luật không ngừng được hoàn thiện, nhu cầu trợ giúp pháp lý của người dân không ngừng tăng lên thì việc đổi mới hoạt động trợ giúp pháp lý trở thành yêu cầu tất yếu khách quan. Bên cạnh đó, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng có tác động trực tiếp đến công tác của ngành Tư pháp nói chung và công tác trợ giúp pháp lý nói riêng đặt ra yêu cầu cần thiết phải đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý trong bối cảnh mới. Đây cũng là nội dung được định hướng trong nhiều văn bản quan trọng của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới đã nhấn mạnh nhiệm vụ “xây dựng mạng lưới, nâng cao năng lực của hệ thống dịch vụ pháp lý, trợ giúp pháp lý và hỗ trợ pháp lý để người dân và doanh nghiệp dễ tiếp cận pháp luật”. Tiếp đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới cũng định hướng phát triển mạnh mẽ hệ thống dịch vụ pháp lý, hỗ trợ pháp lý và trợ giúp pháp lý, đồng thời yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ số, đẩy mạnh chuyển đổi số đồng bộ và ưu tiên nguồn lực tương xứng.

Giải pháp trọng tâm

Đối với tỉnh Hà Tĩnh, việc đổi mới toàn diện công tác trợ giúp pháp lý không chỉ nhằm khắc phục những khó khăn, hạn chế mà còn để nắm bắt cơ hội phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng. Đây là nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự tham gia tích cực của các tổ chức xã hội nghề nghiệp và sự đồng thuận của Nhân dân. Trong đó, tỉnh sẽ chú trọng thực hiện các giải pháp trọng tâm như sau:

Một là, tiếp tục rà soát, đánh giá việc thực hiện các quy định pháp luật về trợ giúp pháp lý trên địa bàn để kịp thời tham mưu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt và khả năng đáp ứng nhanh trong thực tiễn. Trong đó, đề xuất bổ sung quy định về việc cử trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng khẩn cấp, nhất là trong vụ việc liên quan đến người yếu thế, trẻ em hoặc các trường hợp bắt giữ, tạm giữ không có người bào chữa; kiến nghị mở rộng tiêu chí xác định người được trợ giúp pháp lý đối với nhóm dễ bị tổn thương như người khuyết tật, phụ nữ đơn thân, nạn nhân bạo lực giới, đồng bào dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn; đồng thời, nghiên cứu, đề xuất cơ chế đặc thù cho vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo để vừa đơn giản hóa thủ tục vừa mở rộng phạm vi thụ hưởng.

Hai là, đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền được trợ giúp pháp lý theo hướng sáng tạo, hiệu quả, phù hợp từng nhóm đối tượng. Đa dạng hóa hình thức triển khai, từ trực tiếp đến trực tuyến, ứng dụng mạng xã hội, sản xuất video tình huống, sân khấu hóa pháp luật, tổ chức cuộc thi tìm hiểu pháp luật; ưu tiên nền tảng dễ tiếp cận như Zalo, Facebook, YouTube, TikTok… Nội dung truyền thông cần gần gũi, gắn thực tiễn, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng; đồng thời tăng cường truyền thông nội bộ cho lãnh đạo cơ sở để định hướng và tạo điều kiện lan tỏa hoạt động trợ giúp pháp lý trong cộng đồng.

Ba là, thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước với các cơ quan, tổ chức liên quan. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ, thường xuyên, với đầu mối rõ ràng giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước và các cơ quan tiến hành tố tụng (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án) để kịp thời phát hiện người thuộc diện được trợ giúp pháp lý ngay từ giai đoạn đầu tố tụng. Đồng thời, phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã, các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể và cơ sở giáo dục nhằm tiếp cận sớm đối tượng có nguy cơ bị xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp, hỗ trợ tư vấn, hòa giải, hạn chế phát sinh tranh chấp phải đưa ra tòa.

Bốn là, triển khai đồng bộ các giải pháp chuyển đổi số trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử và phần mềm quản lý để lưu trữ, quản lý thông tin vụ việc, đội ngũ trợ giúp viên, danh mục người được trợ giúp, đồng thời liên thông dữ liệu với Tòa án, Viện kiểm sát, Công an; phát triển cổng thông tin điện tử và ứng dụng di động cho phép người dân tra cứu, gửi yêu cầu, đặt lịch tư vấn và theo dõi tiến độ xử lý; đẩy mạnh tư vấn pháp lý trực tuyến qua website, ứng dụng di động, tổng đài 24/7 và mạng xã hội, kết hợp phản hồi tự động và các buổi livestream phổ biến pháp luật, bảo đảm nhóm yếu thế tiếp cận dịch vụ nhanh chóng, thuận tiện; ứng dụng công nghệ trong giám sát, đánh giá bằng hệ thống phản hồi trực tuyến, quản lý vụ việc thống nhất, ghi âm, ghi hình và nhận diện giọng nói để kiểm tra chất lượng tư vấn, bảo đảm minh bạch; đồng thời số hóa tài liệu pháp luật, xây dựng kho dữ liệu mở, sản xuất video, tài liệu điện tử và áp dụng công nghệ phiên dịch tự động hỗ trợ người dân tộc thiểu số, người khiếm thính…

Năm là, tập trung xây dựng và phát triển đội ngũ nhân lực trợ giúp pháp lý vững mạnh, đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện công tác này. Xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng với các hình thức phù hợp, đồng thời chủ động đào tạo và mở rộng nguồn nhân lực chất lượng cao. Cùng với đó, cần bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý phát huy tối đa năng lực và trách nhiệm. Đồng thời, chú trọng ghi nhận, tôn vinh kịp thời những cá nhân có nhiều vụ việc chất lượng, thành công và hiệu quả, qua đó tạo động lực làm việc cho đội ngũ thực hiện công tác trợ giúp pháp lý.

Sáu là, tăng cường bố trí nguồn lực cho công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn để bảo đảm hoạt động trợ giúp pháp lý được triển khai hiệu quả, đặc biệt tại các xã vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn về tiếp cận dịch vụ pháp lý. Chú trọng đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ thông tin.

Với việc thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải pháp nêu trên, tin tưởng rằng, trợ giúp pháp lý Hà Tĩnh sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là “cầu nối công lý” giữa pháp luật và đời sống, bảo đảm mọi người dân đều có thể tiếp cận pháp luật và được bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách bình đẳng, kịp thời và hiệu quả, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân./.