Bộ trưởng Bộ Tư pháp: Không “đóng khung” phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật. (Ảnh: quochoi.vn)

Không “đóng khung” phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành phương án quy định trường hợp luật khác có quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường được áp dụng theo luật đó. Một số ý kiến đề nghị giữ quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành.

Trên cơ sở tiếp thu đa số ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, mặc dù Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành quy định việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo Luật này, song trên thực tế, một số luật chuyên ngành ban hành sau đã có quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dẫn đến mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất làm phát sinh vướng mắc trong quá trình thi hành Luật. Do đó, việc sửa đổi nguyên tắc áp dụng pháp luật tại dự thảo Luật nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp, kịp thời trong xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trước yêu cầu đổi mới quản trị quốc gia và thực tiễn phát sinh trong các lĩnh vực đặc thù, chuyên biệt như quốc phòng, an ninh, đầu tư, đất đai, thuế.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tiếp tục giữ vai trò là luật khung nhưng không “đóng khung” phạm vi trách nhiệm bồi thường. Quy định này tạo cơ chế để Quốc hội kịp thời quyết định các vấn đề tại luật chuyên ngành, hạn chế khoảng trống pháp lý, đáp ứng yêu cầu phản ứng chính sách và tránh tình trạng thường xuyên phải sửa đổi Luật. Dự thảo Luật sửa đổi quy định này nhằm từng bước thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị tại Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam, trong đó yêu cầu bảo đảm hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ và xác định nguyên tắc ưu tiên áp dụng quy phạm pháp luật chuyên ngành so với quy phạm pháp luật chung khi có quy định khác nhau về cùng một vấn đề.

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế, Bộ trưởng cho biết, nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành với phương án sửa đổi, bổ sung như dự thảo Luật do Chính phủ trình; đồng thời cũng có nhiều ý kiến đề nghị giữ nguyên phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế như quy định tại khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017.

Toàn cảnh phiên họp. (Ảnh: quochoi.vn)

Trao đổi về nội dung này, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, Luật Quản lý thuế năm 2019 quy định việc bồi thường thiệt hại cho người nộp thuế thực hiện theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Bên cạnh đó, khoản 9 Điều 17 Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 xác định phạm vi bồi thường đối với một số hành vi cụ thể về thuế, phí, lệ phí. Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế năm 2025 quy định cơ quan, công chức quản lý thuế phải bồi thường theo pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong trường hợp gây thiệt hại trái pháp luật. Như vậy, Luật Quản lý thuế năm 2025 đã mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo hướng không giới hạn ở các hành vi được liệt kê tại khoản 9 Điều 17 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dẫn đến sự thiếu thống nhất, chồng chéo giữa Luật Quản lý thuế năm 2025 và Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Để khắc phục tình trạng này, dự thảo Luật do Chính phủ trình Quốc hội đầu kỳ họp đề xuất sửa đổi quy định tại khoản 9 Điều 17 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 theo hướng dẫn chiếu đến Luật Quản lý thuế năm 2025. Do quá trình thảo luận tại Tổ và Hội trường về vấn đề này còn nhiều ý kiến khác nhau, Chính phủ đề nghị tiếp thu theo hướng trước mắt chưa sửa khoản 9 Điều 17 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 để tiếp tục nghiên cứu thận trọng, kỹ lưỡng.

Bên cạnh đó, để khắc phục sự thiếu thống nhất giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 và Luật Quản lý thuế năm 2025, tránh tiềm ẩn rủi ro pháp lý trong thực tiễn áp dụng, Chính phủ đề nghị sửa điểm n khoản 1 Điều 37, điểm g khoản 1 Điều 38 của Luật Quản lý thuế năm 2025 như thể hiện tại khoản 2 Điều 2 của dự thảo Luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với một số nội dung Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý. (Ảnh: quochoi.vn)

Không giao cơ quan giải quyết bồi thường tự xem xét, quyết định công việc, quy trình, thủ tục trong từng trường hợp giải quyết

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành với một số nội dung Chính phủ đã tiếp thu, chỉnh lý.

Bên cạnh đó, đối với nguyên tắc áp dụng pháp luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị giữ nguyên quy định của khoản 1 Điều 4 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, bởi:

(i) Cần xác định Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là đạo luật chuyên ngành trong lĩnh vực bồi thường nhà nước, gồm cả các quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (các trường hợp Nhà nước phải bồi thường) và các quy định về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

(ii) Nếu Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước cho phép các luật khác quy định về phạm vi bồi thường của Nhà nước mà nội dung đó không đủ cụ thể trong xác định hành vi, trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì có khả năng tạo “điểm nghẽn” trong thực thi pháp luật.

(iii) Về kỹ thuật lập pháp, trong trường hợp các luật khác cần bổ sung hoặc sửa đổi phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì Luật đó có thể sửa đổi, bổ sung tương ứng trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và thực hiện việc hợp nhất nội dung sửa đổi, bổ sung này trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước theo quy định của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật.

(iv) Từ phương diện thi hành pháp luật, nếu phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được quy định trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì sẽ bảo đảm tính minh bạch, thống nhất, thuận lợi trong tiếp cận và thực thi pháp luật.

Về việc sửa đổi Điều 37 và Điều 38 của Luật Quản lý thuế, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng, việc giữ nguyên khoản 9 Điều 17 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không dẫn đến việc phải sửa quy định của Luật Quản lý thuế. Bởi, Luật Quản lý thuế chỉ dẫn chiếu đến pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trong khi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là luật xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường.

Ngoài ra, Thường trực Ủy ban đề nghị không giao cơ quan giải quyết bồi thường xem xét, quyết định công việc, quy trình, thủ tục trong từng trường hợp giải quyết lại. Luật cần giao quy định chi tiết nội dung này để bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất, đồng bộ, có cơ chế xử lý trường hợp có ý kiến khác nhau giữa cơ quan giải quyết bồi thường và người yêu cầu bồi thường về công việc, quy trình, thủ tục cần giải quyết lại.

Trong khuôn khổ phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đóng góp ý kiến về nguyên tắc áp dụng pháp luật. Trong đó, cần quy định rõ Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là đạo luật chuyên ngành trong lĩnh vực bồi thường Nhà nước hay các luật khác là luật chuyên ngành quy định bồi thường Nhà nước.

Một số ý kiến của thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng, không sửa đổi khoản 9 Điều 17 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước mà sửa đổi Điều 37 và Điều 38 của Luật Quản lý thuế (khoản 2 Điều 2 của dự thảo Luật) như Chính phủ trình.

Ngoài ra, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh, cần diễn đạt lại khoản 3a được bổ sung vào sau khoản 3 Điều 48 của Luật trách nhiệm bồi thường của Nhà nước để dễ hiểu, tránh hiểu lầm, tránh áp dụng không thống nhất; đảm bảo đồng bộ, có cơ chế xử lý trường hợp có ý kiến khác nhau giữa cơ quan giải quyết bồi thường và người yêu cầu bồi thường về công việc, quy trình, thủ tục cần giải quyết lại.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận phiên họp (Ảnh: quochoi.vn)

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị các cơ quan liên quan tiếp tục phối hợp, trao đổi để thống nhất đối với những nội dung còn có ý kiến khác nhau; trường hợp chưa đạt được đồng thuận, có thể tiến hành lấy phiếu xin ý kiến đại biểu Quốc hội, bảo đảm nguyên tắc dân chủ.