Khắc phục bất cập từ thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường nhà nước

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (dự án Luật) hướng tới đơn giản hóa thủ tục, đa dạng phương thức yêu cầu bồi thường và khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật gồm 02 điều: Điều 1 sửa đổi, bổ sung 35 điều, bãi bỏ 02 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành; Điều 2 là điều khoản thi hành. Trong đó, sửa đổi, bổ sung 06 nhóm nội dung lớn.

Về nguyên tắc, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, dự thảo Luật kế thừa quy định “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này”, đồng thời bổ sung quy định “Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó”. Việc bổ sung nội dung trên nhằm bảo đảm tính khả thi, khắc phục mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời tạo sự linh hoạt trong hoạt động lập pháp của Quốc hội, kịp thời phản ứng chính sách khi thực tiễn đòi hỏi cần quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước tại các luật khác; bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng nhiều luật sửa đổi Luật này. Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, do còn có ý kiến khác nhau về cách thức quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nên Chính phủ trình Quốc hội hai phương án để tiếp tục thảo luận, cho ý kiến: Phương án 1: Là phương án Chính phủ lựa chọn và đã được thể hiện trong dự thảo Luật theo hướng bổ sung quy định “Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó”; Phương án 2: Giữ như quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành, chỉ quy định “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này”.

Đối với cơ quan giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự có quyền yêu cầu cơ quan quản lý người thi hành công vụ giải quyết yêu cầu bồi thường hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường theo thủ tục tố tụng dân sự hoặc kết hợp giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại Tòa án nhằm bảo đảm tương đồng, thống nhất với việc giải quyết bồi thường trong lĩnh vực khác.

Về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, bên cạnh việc sửa đổi, bổ sung nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong việc giải quyết yêu cầu bồi thường, dự thảo Luật bổ sung quy định việc ban hành quyết định giải quyết bồi thường trong trường hợp thương lượng không thành; đồng thời, tăng thời hiệu khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi quy định về kinh phí bồi thường theo hướng cơ quan giải quyết bồi thường ở cấp nào thì ngân sách cấp đó cấp kinh phí; quy định về kinh phí cho công tác quản lý nhà nước về công tác bồi thường nhà nước.

Đối với trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ, dự thảo Luật bổ sung quy định miễn trách nhiệm hoàn trả trong một số trường hợp cụ thể như: lập công lớn, mắc bệnh hiểm nghèo; lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn.

Về quản lý nhà nước đối với công tác bồi thường nhà nước, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng Luật chỉ quy định các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.