Tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đột phá thúc đẩy các đô thị động lực

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, dự án Luật Phát triển đô thị hướng tới tạo lập một hành lang pháp lý ổn định, có tính đột phá nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, qua đó thúc đẩy các đô thị động lực. (Ảnh: Quochoi.vn)

Sáng ngày 11/8, trong Chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật

Dự thảo Luật Phát triển đô thị gồm 05 chương, 66 điều, tập trung vào 02 nhóm chính sách lớn: (i) Đẩy mạnh phân quyền cho thành phố là đô thị đặc biệt và chính sách đặc thù thúc đẩy thành phố là đô thị đặc biệt; (ii) Thiết lập các cơ chế, chính sách đặc thù để thúc đẩy phát triển khu kinh tế đặc biệt; ngoài ra, có cơ chế để thúc đẩy phát triển các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt.

Trên cơ sở đó, dự thảo Luật đề xuất mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị. Cơ chế phân quyền được thiết kế đồng bộ với các yêu cầu về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình nhằm kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thực hiện, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cho phép điều chỉnh quy trình, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Dự thảo Luật cũng tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực có vai trò động lực đối với tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt, gồm các quy định về quy hoạch, xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực, phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới.

Đáng chú ý, dự thảo Luật thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ thông qua thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; đồng thời có quy định khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Hoàn thiện các cơ chế thúc đẩy sự phát triển của đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt

Cho ý kiến về phát triển hệ thống y tế, an sinh xã hội tại Điều 27 dự thảo Luật, đại biểu Lê Thị Hoài Chung (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Nghệ An) đề nghị, dự thảo Luật không chỉ tiếp cận y tế như một nhóm dịch vụ an sinh, mà cần xác định y tế là một cấu phần thiết yếu của hạ tầng đô thị và là điều kiện quan trọng để bảo đảm chất lượng sống của người dân. Đại biểu nhấn mạnh, quy hoạch đô thị cần bảo đảm người dân được tiếp cận công bằng, thuận tiện, kịp thời và có chất lượng đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Đồng thời tăng cường năng lực y tế dự phòng, cấp cứu ngoại viện, phòng chống dịch bệnh, ứng phó thảm họa và các tình huống y tế khẩn cấp.

Đại biểu Lê Thị Hoài Chung (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Nghệ An) đề nghị, dự thảo Luật không chỉ tiếp cận y tế như một nhóm dịch vụ an sinh, mà cần xác định y tế là một cấu phần thiết yếu của hạ tầng đô thị và là điều kiện quan trọng để bảo đảm chất lượng sống của người dân. (Ảnh: Quochoi.vn)

Thảo luận về cơ chế tháo gỡ cho các dự án chậm triển khai quy định tại dự thảo Luật, theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu quốc hội thành phố Hải Phòng), đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm giải phóng nguồn lực đất đai đang bị “đóng băng”. Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả và không bị “biến tướng”, đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Theo đó, cần xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi cho phép tiếp tục dự án phải rà soát, để Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp, tránh biến việc giải phóng nguồn lực thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ dự án kéo dài. Với dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp cần qua thẩm định liên ngành.

Thảo luận tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Hưng Yên) cho rằng, việc giao Hội đồng nhân dân thành phố quyết định chính sách thu nhập đối với người làm việc tại một số cơ quan Trung ương trên địa bàn cần cân nhắc kỹ để tránh ảnh hưởng đến tính thống nhất của chế độ công vụ; cần quy định rõ nguồn kinh phí do ngân sách địa phương bảo đảm, không sử dụng ngân sách Trung ương; đồng thời, cần làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế thử nghiệm với các quy định của pháp luật chuyên ngành về đất đai, điện lực, đầu tư, quy hoạch...; quy định nguyên tắc bảo vệ cán bộ trong trường hợp đã làm đúng quy trình nhưng phát sinh rủi ro khách quan.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Văn Thịnh (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Bắc Ninh) nhận định, việc bắt buộc thành phố chưa là đô thị đặc biệt phải có “chủ trương của cấp có thẩm quyền” và chờ “quy định phạm vi của Chính phủ” mới được áp dụng một số cơ chế sẽ tạo ra rào cản hành chính. Do đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cần nghiên cứu cho phép các thành phố này được thực hiện ngay một số chính sách trong Luật; ngoài ra, cần sửa quy định để cho phép các địa phương này được ban hành thủ tục hành chính thực hiện nhiệm vụ được phân cấp, tránh tình trạng được phân cấp nhưng không thể triển khai vì thiếu thủ tục…

Đại biểu Phạm Văn Thịnh (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Bắc Ninh) cho rằng, việc bắt buộc thành phố chưa là đô thị đặc biệt phải có “chủ trương của cấp có thẩm quyền” và chờ “quy định phạm vi của Chính phủ” mới được áp dụng một số cơ chế sẽ tạo ra rào cản hành chính. (Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN)

Theo đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Đồng Nai), dự thảo Luật không chỉ luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm mà còn hình thành khuôn khổ thể chế mới cho quản trị, phát triển đô thị. Đó là chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển; từ việc từng địa phương phải “xin” cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm. Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị quy định trực tiếp trong Luật cơ chế áp dụng đối với thành phố Đồng Nai, bởi, Nghị quyết của Bộ Chính trị đã xác định Đồng Nai được áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù tương đồng với Thành phố Hồ Chí Minh trên nhiều lĩnh vực như đầu tư, tài chính, ngân sách, đất đai, quy hoạch, đô thị, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực...

Thực hiện phân quyền triệt để theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”

Phát biểu giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, dự án Luật Phát triển đô thị hướng tới tạo lập một hành lang pháp lý ổn định, có tính đột phá nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực, qua đó thúc đẩy các đô thị động lực. Quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự án Luật là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương của Đảng; chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển; thực hiện phân quyền triệt để theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật được thiết kế là một đạo luật khung về phân quyền, chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời gắn chặt việc trao quyền với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Theo đó, dự thảo Luật giao Chính phủ quyết định việc áp dụng cơ chế đặc thù đối với các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt, với điều kiện phải có chủ trương của cấp có thẩm quyền được xác định là Bộ Chính trị, cùng các điều kiện khác quy định tại khoản 3 Điều 1.

Đối với những cơ chế đặc thù nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương, thành phố chưa phải đô thị đặc biệt và chưa được quy định trong Luật, khoản 5 Điều 1 dự thảo Luật quy định Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Theo dự thảo Luật, các thành phố thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật không được ban hành văn bản quy định khác hoặc thí điểm cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Thủ tướng Chính phủ có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của địa phương nếu xét thấy văn bản đó ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh. Trong lĩnh vực quy hoạch, việc lập, điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố và các quy hoạch không gian đặc thù, gồm không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao, bắt buộc phải lấy ý kiến và có sự thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Đáng chú ý, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, cơ chế kiểm soát quyền lực cần gắn với kiểm soát đa tầng, đáp ứng đúng yêu cầu “có van, có khóa”. Cụ thể, tại Điều 3 và Điều 4, các “van” điều tiết được thiết kế nhằm bảo đảm ổn định vĩ mô. Việc phân quyền không được làm ảnh hưởng đến an toàn tài chính quốc gia và phải tôn trọng các quy luật của thị trường. Trong xây dựng thể chế, Điều 7 quy định ngay cả trường hợp đô thị đặc biệt ban hành văn bản khác với quy định của Trung ương cũng vẫn phải tuân thủ quy trình chặt chẽ về đánh giá tác động, tham vấn ý kiến các Bộ, ngành; đồng thời báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày ban hành.

Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) tại Điều 8 và Điều 30, dự thảo Luật đặt ra “khóa” về thời gian. Thời gian thí điểm tối đa là 05 năm; trường hợp gia hạn cũng không được quá 05 năm. Chính quyền thành phố phải tạm dừng ngay việc thí điểm nếu phát sinh tác động tiêu cực vượt quá dự báo.

Trong quản lý tài chính và đầu tư, việc huy động vốn, phát hành trái phiếu và vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt, bảo đảm rủi ro thuộc trách nhiệm của địa phương. Đối với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định mức bổ sung ngân sách có mục tiêu, qua đó bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Với các dự án chậm triển khai tại Điều 33 dự án Luật, chính sách đặc biệt chỉ được áp dụng khi đã có kết luận thanh tra hoặc bản án có hiệu lực pháp luật. Dự thảo Luật nghiêm cấm việc lợi dụng cơ chế đặc thù để hợp pháp hóa những sai phạm do tham nhũng, trục lợi.

Trên cơ sở các nội dung được thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng khẳng định, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát toàn diện dự thảo Luật, tiếp thu tối đa những ý kiến xác đáng, tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội; tiếp tục hoàn thiện các cơ chế đặc thù theo hướng vừa tạo không gian phát triển, vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương và khả năng kiểm soát quyền lực trong tổ chức thực hiện.