Hoàn thiện cơ chế bồi thường, bảo đảm tốt hơn quyền lợi người bị thiệt hại

Chiều ngày 10/8, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. (Ảnh: Quochoi.vn)

Rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường

Góp ý về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Huế đồng tình với việc sửa đổi các điều 42, 43 và 45 theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường. Theo đại biểu, quy định này phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người yêu cầu bồi thường.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần xác lập nguyên tắc xuyên suốt là cắt giảm thủ tục của cơ quan nhà nước nhưng không cắt giảm quyền của người dân. Việc đơn giản hóa thủ tục chỉ thực sự có ý nghĩa khi người bị thiệt hại không phải tự mình thực hiện một quy trình phức tạp để xác định cơ quan có trách nhiệm giải quyết bồi thường.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề xuất, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đầu mối trong tiếp nhận, xác định và chuyển hồ sơ; đồng thời xác định trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền nếu việc xác định cơ quan giải quyết bồi thường bị kéo dài do nguyên nhân chủ quan.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thành Trung, Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng đồng tình với việc rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường, song đề nghị quy định rõ hơn trong Luật về thương lượng bồi thường tại Điều 46.

Theo đại biểu, Luật cần xác định tối thiểu ba nguyên tắc gồm thời hạn thương lượng, căn cứ xác định mức bồi thường và trách nhiệm của cơ quan giải quyết khi thương lượng không thành. Các nội dung kỹ thuật, biểu mẫu và trình tự chi tiết có thể giao Chính phủ quy định.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh, việc hoàn thiện Luật lần này cần hướng tới mở rộng thực chất quyền được bồi thường, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước và đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại.

Mở rộng bảo vệ người đấu tranh phòng, chống tham nhũng

Một nội dung được đại biểu Nguyễn Thành Trung quan tâm là việc dự thảo Luật bổ sung người đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của người tố cáo, người đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vào nhóm đối tượng được bảo vệ.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung thống nhất với việc bổ sung các nhóm đối tượng này, song cho rằng dự thảo hiện mới chủ yếu dừng ở việc xác định khái niệm, chưa thể hiện đầy đủ cơ chế pháp lý để bảo đảm quyền được bồi thường khi những người này bị thiệt hại do thực hiện quyền phản ánh, tố cáo, tố giác.

Do đó, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, thiệt hại được bồi thường và trình tự yêu cầu bồi thường để có sự dẫn chiếu tương ứng. Việc mở rộng đối tượng bảo vệ cần đi kèm với các quy định về trách nhiệm bồi thường tương ứng, tránh tình trạng quyền được ghi nhận nhưng khó thực hiện trên thực tế.

Bảo đảm không bỏ sót trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường

Góp ý về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Thái Thị An Chung, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An thống nhất với việc sửa đổi khoản 9 Điều 17 theo hướng quy định trách nhiệm bồi thường đối với hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế. Theo đại biểu, cách quy định này khắc phục hạn chế của phương pháp liệt kê, tránh bỏ sót những trường hợp người nộp thuế bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong quản lý thuế nhưng không thuộc các nhóm hành vi được quy định trong Luật hiện hành. Việc dẫn chiếu trực tiếp đến hoạt động quản lý thuế cũng góp phần bảo đảm sự thống nhất giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và Luật Quản lý thuế, đồng thời tạo sự linh hoạt khi pháp luật về quản lý thuế được sửa đổi, bổ sung.

Trong khi đó, đại biểu Hà Sỹ Huân, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên lưu ý, Điều 17 vẫn được thiết kế theo phương pháp liệt kê các trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường, trong khi hệ thống pháp luật về quản lý hành chính thường xuyên được sửa đổi, bổ sung. Đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát Điều 17 trên cơ sở đối chiếu toàn diện với các luật chuyên ngành có liên quan, bảo đảm không bỏ sót trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường đã được pháp luật quy định. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế dẫn chiếu phù hợp để bảo đảm tính ổn định, thống nhất của Luật khi các luật chuyên ngành tiếp tục được sửa đổi, bổ sung.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. (Ảnh: Quochoi.vn)

Giải trình, làm rõ một số vấn đề về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Giải trình, làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, mục đích, yêu cầu và quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của việc sửa đổi Luật là thể chế hóa chủ trương của Đảng, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; trong đó lấy người dân làm trung tâm, đặt quyền lợi của người bị thiệt hại ở vị trí trung tâm và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả thực thi pháp luật.

Liên quan đến nguyên tắc áp dụng pháp luật, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, đây là nội dung còn có ý kiến khác nhau. Dự thảo Luật đề xuất cho phép luật khác có quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khác với Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Theo Bộ trưởng, cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng mâu thuẫn giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước với một số luật được ban hành sau, trong đó có Luật Tố cáo năm 2018 và Luật Quản lý thuế năm 2025. Đồng thời, quy định theo hướng này giúp Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước giữ vai trò là luật khung nhưng không bị “đóng khung”, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung liên tục mỗi khi luật chuyên ngành có quy định mới về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực thuế, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 theo hướng dẫn chiếu đến Luật Quản lý thuế nhằm bảo đảm sự đồng bộ của hệ thống pháp luật, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của người nộp thuế. Theo Bộ trưởng, khi phạm vi bồi thường được mở rộng, rủi ro pháp lý đối với cơ quan, công chức quản lý thuế cũng tăng lên, qua đó tạo động lực giảm thiểu các sai phạm chủ quan, góp phần bảo vệ ngân sách Nhà nước một cách bền vững hơn. Đây cũng là quy định mới của Luật Quản lý thuế năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Do đó, việc sửa lại quy định mới này cũng cần cân nhắc kỹ lưỡng. Tuy nhiên, đây là vấn đề mà Quốc hội thảo luận còn nhiều ý kiến khác nhau. Vì vậy, trên cơ sở các ý kiến thảo luận, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp với Cơ quan thẩm tra nghiên cứu thấu đáo để báo cáo Chính phủ, báo cáo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung này; đồng thời, sẽ giải trình, tiếp thu đầy đủ để hoàn thiện dự thảo Luật để trình Quốc hội xem xét, quyết định tại đợt hai của Kỳ họp này.