Hoàn thiện cơ chế pháp lý về nuôi con nuôi bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích của trẻ em

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh phát biểu tại phiên họp

Trình bày tại phiên họp, đại diện Cục Hành chính tư pháp (Bộ Tư pháp) cho biết, dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) (dự thảo Luật) gồm 04 chương, 33 điều (giữ nguyên 01 điều, sửa đổi 24 điều, bổ sung 08 điều, lược bỏ 26 điều của Luật Nuôi con nuôi năm 2010), quy định về giải quyết, sau giải quyết, chấm dứt, hệ quả pháp lý và quản lý nhà nước về nuôi con nuôi.

Trong đó, về điều kiện của trẻ em được nhận làm con nuôi, ngoài điều kiện về độ tuổi của trẻ em được giải quyết cho làm con nuôi theo quy định hiện hành, dự thảo Luật bổ sung quy định điều kiện về hoàn cảnh gia đình của trẻ em được nhận làm con nuôi (là trẻ em bị bỏ rơi, mồ côi cả cha và mẹ hoặc trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em) nhằm bảo đảm không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết; sửa đổi quy định về độ tuổi của trẻ em được lấy ý kiến đồng ý cho làm con nuôi (từ đủ 09 tuổi xuống đủ 07 tuổi) để trẻ em được thể hiện ý kiến của mình đối với các vấn đề liên quan, phù hợp với quy định của Luật Trẻ em.

Đặc biệt, dự thảo Luật bổ sung quy định về khoảng cách độ tuổi tối đa giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi, cụ thể: “Người nhận con nuôi hơn người được nhận làm con nuôi nhiều nhất là 50 tuổi. Tùy trường hợp cụ thể, khoảng cách này có thể nhiều hơn 50 tuổi nếu việc nuôi con nuôi được thực hiện vì lợi ích tốt nhất của trẻ em” để hạn chế sự chênh lệch quá lớn về độ tuổi giữa cha, mẹ nuôi và con nuôi dẫn đến sự khác biệt về tâm sinh lý giữa hai thế hệ, ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của con nuôi và bảo đảm người nhận con nuôi phải có đầy đủ các điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi cho đến khi con nuôi trưởng thành; đồng thời bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với trường hợp người đã bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo mà chưa hết thời hạn thử thách đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm danh dự con người, các tội về bạo lực gia đình, các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình nhằm bảo đảm cha, mẹ nuôi phải đủ điều kiện làm gương tốt cho con về mọi mặt.

Về phân quyền, phân cấp, dự thảo Luật cơ bản đã xử lý các nội dung liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo quy định tại Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19/02/2025 của Quốc hội quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước như: Phân cấp thẩm quyền từ Bộ Tư pháp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện xác nhận công dân Việt Nam cư trú trong nước đủ điều kiện nhận trẻ em nước ngoài làm con nuôi.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh chủ trì Hội đồng thẩm định hồ sơ dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi)

Tại phiên họp, đa số đại biểu nhất trí về sự cần thiết ban hành dự án Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ, chăm sóc trẻ em, bảo đảm quyền trẻ em; khắc phục những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và đáp ứng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong giai đoạn hiện nay. Bên cạnh đó, dự thảo Luật có nhiều nội dung đổi mới như: Đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số trong giải quyết thủ tục hành chính; tăng cường cơ chế theo dõi, giám sát sau khi giải quyết việc nuôi con nuôi; bổ sung các quy định bảo đảm quyền được biết về nguồn gốc của con nuôi; hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước và hợp tác quốc tế về nuôi con nuôi.

Đối với hồ sơ dự án Luật, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, hoàn thiện báo cáo thuyết minh về việc quy phạm hóa các chính sách, bảo đảm thống nhất với nội dung dự thảo Luật đang trình thẩm định. Theo đại biểu, Báo cáo thuyết minh và dự thảo Luật còn có sự khác biệt ở nhiều nội dung, điều khoản, đặc biệt là việc thể chế hóa các chính sách đã được thông qua. Trong một số trường hợp, nội dung được thuyết minh trong Báo cáo chưa phản ánh đầy đủ các quy định cụ thể tại dự thảo Luật.

Góp ý liên quan đến Điều 21 dự thảo Luật quy định yêu cầu đối với việc giới thiệu trẻ em làm con nuôi, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật cần bổ sung quy định giao cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn áp dụng các biện pháp xác minh cần thiết trong những trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình tại khoản 4 như yêu cầu giám định ADN hoặc thực hiện các biện pháp xác minh khác phù hợp nhằm góp phần bảo đảm tính chặt chẽ của thủ tục nhận nuôi con nuôi, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng, chống mua bán trẻ em và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ.

Trao đổi về các quy định nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ quy định xác minh nguồn gốc trẻ em, bảo đảm trong mọi trường hợp trẻ em được nhận làm con nuôi đều được kiểm tra, xác minh đầy đủ, khách quan và đúng quy định của pháp luật; đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát đối với các cơ sở bảo trợ xã hội, cơ sở nuôi dưỡng trẻ em và các tổ chức có liên quan nhằm tăng cường tính minh bạch, phòng ngừa các hành vi lợi dụng hoạt động nuôi con nuôi để vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về hậu kiểm, theo dõi tình hình phát triển của trẻ em sau khi được nhận làm con nuôi ở nước ngoài, qua đó bảo đảm quyền, lợi ích tốt nhất của trẻ em và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực nuôi con nuôi.

Kết luận phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh đánh giá cao nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo trong quá trình xây dựng hồ sơ dự án Luật, đồng thời nhận định, dự thảo Luật đã có nhiều điểm mới quan trọng, thể hiện rõ tính nhân văn, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích của trẻ em. Trong đó, Thứ trưởng ghi nhận việc bổ sung các quy định về điều kiện, hoàn cảnh của trẻ em được nhận làm con nuôi nhằm bảo đảm quyền của trẻ được sống trong môi trường gia đình phù hợp; tránh tình trạng tách trẻ khỏi cha mẹ đẻ khi vẫn còn khả năng chăm sóc, nuôi dưỡng.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng lưu ý, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu kỹ các quy định liên quan đến việc lấy ý kiến trẻ em phù hợp với mức độ nhận thức, khả năng đánh giá của trẻ trong từng độ tuổi. Việc tổ chức lấy ý kiến cần được thực hiện theo phương thức phù hợp, phản ánh đúng nguyện vọng của trẻ và phát huy đầy đủ ý nghĩa nhân văn của chính sách.

Đối với quy định về khoảng cách tuổi giữa người nhận nuôi và trẻ em được nhận làm con nuôi, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đánh giá kỹ tính hợp lý của giới hạn tuổi tối đa, bảo đảm người nhận nuôi có đủ điều kiện về sức khỏe, tâm lý và khả năng đồng hành cùng trẻ trong quá trình trưởng thành. Theo Thứ trưởng, đây là vấn đề cần được cân nhắc thận trọng trên cơ sở bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Ngoài ra, Thứ trưởng cũng đánh giá cao các quy định mới nhằm tăng cường phòng ngừa tiêu cực, thương mại hóa hoạt động nuôi con nuôi và nguy cơ mua bán trẻ em như việc giao cơ quan có thẩm quyền thực hiện giới thiệu trẻ em đối với trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài; bổ sung các trường hợp không được nhận con nuôi; hoàn thiện quy định về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi; bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi và quy định về thu hồi, hủy bỏ giấy tờ nuôi con nuôi. Theo Thứ trưởng, những sửa đổi này góp phần bảo đảm trẻ em được sống, phát triển trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh và phù hợp.